Luận án Xây dựng cơ sở phương pháp luận để đánh giá và định hướng công tác quản lý tài nguyên nước mặt khu vực Đồng bằng sông Cửu Long: trường hợp nghiên cứu sông Cần Thơ

Tên luận án:

XÂY DỰNG CƠ SỞ PHƯƠNG PHÁP LUẬN ĐỂ ĐÁNH GIÁ VÀ ĐỊNH HƯỚNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN NƯỚC MẶT KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG: TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU SÔNG CẦN THƠ

Ngành:

Chuyên ngành: Môi trường Đất – Nước

Mã ngành: 62440303

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc xây dựng cơ sở phương pháp luận để đánh giá và định hướng công tác quản lý tài nguyên nước mặt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), với trường hợp nghiên cứu cụ thể là sông Cần Thơ. Nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh việc quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước có ý nghĩa quan trọng, đồng thời tình trạng ô nhiễm nước tại TP. Cần Thơ đang ở mức báo động do hầu hết nước thải chưa qua xử lý được xả trực tiếp vào sông Hậu.

Mục tiêu tổng quát của luận án là xây dựng quy trình phương pháp luận nhằm đánh giá chất lượng và trữ lượng nước để định hướng quản lý tài nguyên nước mặt. Các mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá diễn biến chất lượng nước lưu vực sông Cần Thơ giai đoạn 2010-2019, đánh giá khả năng chịu tải và cân bằng nước (nhu cầu, trữ lượng) của sông Cần Thơ trong các kịch bản hiện tại và tương lai (2030, 2050), và đề xuất quy trình cơ sở phương pháp luận.

Nội dung nghiên cứu bao gồm đánh giá chất lượng nước bằng các thông số môi trường và chỉ số VN-WQI, đánh giá trữ lượng và khả năng chịu tải của sông Cần Thơ theo các kịch bản, tính toán cân bằng nước, và xây dựng cơ sở phương pháp luận. Nghiên cứu đã ứng dụng mô hình WEAP để tính toán cân bằng nước và tải lượng ô nhiễm.

Kết quả cho thấy chất lượng nước sông Cần Thơ, đặc biệt ở đoạn chảy qua quận Ninh Kiều, đã cải thiện rõ rệt trong giai đoạn 2010-2019, đạt ngưỡng sử dụng tốt cho tưới tiêu và cấp nước sinh hoạt (sau xử lý). Tuy nhiên, về lâu dài, trong các kịch bản tương lai (2030 và 2050), sông Cần Thơ sẽ không còn khả năng chịu tải đối với các chất ô nhiễm hữu cơ như BOD, COD và NH₄⁺ do nguồn thải sinh hoạt, chăn nuôi là những nguồn ô nhiễm chính. Về trữ lượng, sông Cần Thơ vẫn dồi dào và có thể đáp ứng nhu cầu dùng nước trong tương lai, nhưng chất lượng nước hiện tại chưa đạt tiêu chuẩn cho việc cấp nước sinh hoạt và cần biện pháp xử lý phù hợp. Dựa trên kết quả này, luận án đã đề xuất một quy trình cơ sở phương pháp luận gồm 10 bước để đánh giá và định hướng quản lý tài nguyên nước mặt, cùng với các giải pháp khai thác, sử dụng hợp lý nguồn nước, bao gồm siết chặt quy định xả thải, khuyến khích sản xuất sạch, hạn chế phát triển khu dân cư ven sông và hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU

  • 1.1 Đặt vấn đề

  • 1.2 Mục tiêu nghiên cứu

    • 1.2.1 Mục tiêu tổng quát

    • 1.2.2 Mục tiêu cụ thể

  • 1.3 Nội dung nghiên cứu

  • 1.4 Tính mới và ý nghĩa thực tiễn của luận án

• CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • 2.1 Xác định vùng nghiên cứu

  • 2.2 Thu thập thông tin

    • 2.2.1 Thông tin thứ cấp

    • 2.2.2 Thông tin sơ cấp

  • 2.3 Các phương pháp xây dựng cơ sở phương pháp luận

    • 2.3.1 Đánh giá hiện trạng diễn biến chất lượng nước mặt: Đánh giá định lượng và định tính

    • 2.3.2 Xác định trữ lượng và chất lượng nước theo kịch bản nền (năm 2012)

    • 2.3.3 Xác định nhu cầu nước theo kịch bản nền (năm 2012 – mô hình WEAP)

    • 2.3.4 Tính tải lượng ô nhiễm và khả năng chịu tải theo kịch bản nền (năm 2012)

    • 2.3.5 Tính toán cân bằng nước cho kịch bản nền

    • 2.3.6 Đánh giá trữ lượng và nhu cầu nước theo các kịch bản tương lai (2030 và 2050)

    • 2.3.7 Xác định nhu cầu nước theo kịch bản tương lai

    • 2.3.8 Tính tải lượng ô nhiễm và khả năng chịu tải theo kịch bản tương lai

    • 2.3.9 Tính toán cân bằng nước cho kịch bản tương lai

    • 2.3.10 Đề xuất kế hoạch khai thác, sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên nước mặt khu vực nghiên cứu.

    • 2.3.11 Xây dựng quy trình cơ sở phương pháp luận để đánh giá và định hướng quản lý tài nguyên nước mặt cho lưu vực sông.

• CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

  • 3.1 Kết quả diễn biến chất lượng nước mặt sông Cần Thơ qua 10 năm

  • 3.2 Xác định nhu cầu nước theo kịch bản tương lai

    • 3.2.1 Nhu cầu dùng nước theo kịch bản 1

    • 3.2.2 Nhu cầu dùng nước theo kịch bản 2

    • 3.2.3 Nhu cầu dùng nước theo kịch bản 3

  • 3.3 Tính tải lượng ô nhiễm và khả năng chịu tải theo kịch bản tương lai

    • a. Tải lượng ô nhiễm phát sinh từ các hoạt động

    • b. Khả năng tiếp nhận nước thải của sông Cần Thơ

  • 3.4 Tính toán cân bằng nước cho kịch bản tương lai

    • 3.4.1 Tính toán cân bằng nguồn nước

    • 3.4.2 Đánh giá hiệu quả của việc ứng dụng mô hình cân bằng nước và kết quả kiểm định các kịch bản

  • 3.5 Đề xuất kế hoạch khai thác và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên nước mặt cho khu vực nghiên cứu.

    • 3.5.1 Giải pháp đề xuất khai thác và sử dụng cho lưu vực sông Cần Thơ

    • 3.5.2 Giải pháp đề xuất cho khu vực ĐBSCL

  • 3.6 Xây dựng quy trình cơ sở phương pháp luận để đánh giá và định hướng quản lý tài nguyên nước mặt cho lưu vực sông.

• CHƯƠNG 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT

  • 4.1 Kết Luận

  • 5.2 Đề xuất