DẠY ĐỌC TRUYỆN NGẮN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ THEO ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI
Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Ngữ văn
Luận án tiến sĩ “Dạy đọc truyện ngắn ở trường trung học cơ sở theo đặc trưng thể loại” này tập trung vào sự cần thiết đổi mới phương pháp dạy truyện ngắn ở trường trung học cơ sở, phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn 2018. Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò trung tâm của truyện ngắn trong việc phát triển năng lực cảm thụ thẩm mĩ, năng lực ngôn ngữ, cảm xúc nhân văn, tư duy phản biện và khả năng ứng dụng thực tiễn. Thực trạng hiện nay cho thấy việc dạy học còn nặng về nội dung, ít chú trọng đặc trưng thể loại và phát triển năng lực người học.
Mục tiêu của nghiên cứu là làm rõ cơ sở lí luận và thực tiễn của việc dạy đọc truyện ngắn theo đặc trưng thể loại cho học sinh trung học cơ sở, từ đó đề xuất các biện pháp tổ chức hoạt động đọc hiểu hiệu quả nhằm phát triển năng lực đọc hiểu văn bản và năng lực thẩm mĩ. Luận án đã hệ thống hóa lí thuyết, khảo sát thực trạng dạy học truyện ngắn trong giáo viên và học sinh ở một số tỉnh miền Đông Nam Bộ, sau đó đề xuất và kiểm chứng các biện pháp dạy học cụ thể.
Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu đa dạng, bao gồm nghiên cứu lí luận và thực tiễn, điều tra bằng bảng hỏi, thực nghiệm sư phạm, thống kê và xử lí số liệu, quan sát và phân tích sản phẩm học tập. Giả thuyết chính là việc áp dụng thành công các biện pháp dạy học truyện ngắn theo đặc trưng thể loại sẽ giúp học sinh đạt được các yêu cầu về năng lực và phẩm chất theo Chương trình Ngữ văn 2018, khuyến khích khả năng tự tìm hiểu, sáng tạo và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Kết quả nghiên cứu đã thiết lập cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc dạy học truyện ngắn theo định hướng phát triển năng lực. Luận án làm rõ đặc trưng thể loại truyện ngắn và vai trò của nó trong việc hình thành năng lực đọc hiểu, đồng thời chỉ ra những hạn chế trong việc khai thác đặc trưng thể loại và năng lực cảm thụ của học sinh. Từ đó, ba nhóm giải pháp đã được đề xuất, bao gồm quy trình dạy đọc, hệ thống câu hỏi gắn với đặc trưng thể loại và tổ chức hình thức dạy học linh hoạt. Thực nghiệm đã chứng minh tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp này trong việc nâng cao năng lực đọc hiểu và hứng thú học tập của học sinh, góp phần định hướng một cách tiếp cận hệ thống, tích hợp đặc trưng thể loại, lí thuyết đọc hiểu và định hướng phát triển năng lực để nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn theo CT GDPT 2018.