SỨC KHỎE VÀ BẤT CÔNG BẰNG SỨC KHỎE Ở MỘT SỐ NHÓM DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP
Y TẾ CÔNG CỘNG (MÃ SỐ CHUYÊN NGÀNH: 9720701)
Luận án này nghiên cứu thực trạng sức khỏe và bất công bằng sức khỏe (CBSK) ở một số nhóm dân tộc thiểu số (DTTS) tại Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp. Xuất phát từ thực trạng còn nhiều thách thức trong đánh giá CBSK và các vấn đề sức khỏe tồn tại ở DTTS, nghiên cứu này sử dụng cách tiếp cận toàn diện và hệ thống.
Mục tiêu chính của luận án là: 1) Mô tả thực trạng sức khỏe của một số nhóm DTTS tại Việt Nam năm 2019; 2) Phân tích mức độ bất công bằng sức khỏe ở các nhóm này; và 3) Phân tích các yếu tố làm gia tăng bất công bằng sức khỏe, từ đó đề xuất giải pháp giảm thiểu vào năm 2024.
Điểm mới của luận án bao gồm việc cung cấp bức tranh toàn diện về tình trạng sức khỏe của 12 DTTS theo các nhóm đối tượng cụ thể (trẻ em dưới 5 tuổi, phụ nữ 15-49 tuổi, vị thành niên, người cao tuổi) và các chỉ số ít được nghiên cứu (sức khỏe tâm thần, tai nạn thương tích, bệnh truyền nhiễm, mức độ khó khăn trong hoạt động). Nghiên cứu cũng áp dụng phương pháp phân tích chỉ số tập trung từ số liệu điều tra hộ gia đình để đánh giá bất CBSK, vượt trội so với các nghiên cứu trước đây thường dùng số liệu tổng hợp.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra một số vấn đề sức khỏe nổi cộm của 12 DTTS giai đoạn 2019-2020, bao gồm tỷ lệ ốm/đau tự khai báo cao (73,0%), người cao tuổi mắc bệnh (57,9%), phụ nữ mắc bệnh phụ khoa (30,5%) và trẻ em dưới 5 tuổi bị tiêu chảy (27,4%). Nghiên cứu cũng khẳng định sự tồn tại của bất công bằng sức khỏe ở mức độ rất nghiêm trọng đối với nhiều vấn đề, đặc biệt là sức khỏe tâm thần (La Hủ, Mông), tai nạn thương tích (Giẻ Triêng) và việc phải bán tài sản để khám chữa bệnh (Mnông).
Các yếu tố chính làm gia tăng bất CBSK bao gồm rào cản ngôn ngữ, khó khăn địa lý và giao thông, phong tục tập quán lạc hậu (như tảo hôn, kết hôn cận huyết thống, mời thầy cúng khi ốm), vướng mắc trong xây dựng và triển khai chính sách, hạn chế về số lượng và chất lượng hệ thống y tế cơ sở, và công tác truyền thông giáo dục sức khỏe chưa hiệu quả.
Luận án đề xuất các giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu bất CBSK, bao gồm tăng cường hỗ trợ kinh phí, xây dựng cơ chế ưu đãi cho đội ngũ cán bộ y tế cơ sở, nâng cao năng lực chuyên môn, tháo gỡ vướng mắc trong triển khai chính sách, đầu tư cơ sở hạ tầng và phát triển giáo dục, cùng với việc lồng ghép yếu tố văn hóa và phong tục tập quán vào các chính sách y tế cho người DTTS. Các khuyến nghị cũng được đưa ra cho Chính phủ, Bộ Y tế, Ủy ban nhân dân các tỉnh và các nhà nghiên cứu để giải quyết các vấn đề này một cách hiệu quả.