TÁC ĐỘNG CỦA DAO ĐỘNG TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI ĐẾN CÁN CÂN THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
Kinh tế phát triển
Luận án tập trung nghiên cứu tác động của dao động tỷ giá hối đoái đến cán cân thương mại của Việt Nam, một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh nền kinh tế hội nhập sâu rộng và thường xuyên đối mặt với tình trạng thâm hụt cán cân thương mại, gây áp lực lên khả năng thanh toán quốc gia và ổn định kinh tế vĩ mô. Nghiên cứu này nhằm làm sâu sắc cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa cán cân thương mại và dao động tỷ giá hối đoái, đồng thời lượng hóa mức độ tác động của dao động tỷ giá hối đoái thực đa phương (REER) của VND đến cán cân thương mại Việt Nam.
Để đạt được mục tiêu này, luận án sử dụng mô hình Auto Regressive Conditional Heteroskedasticity (ARCH) để tính toán giá trị dao động tỷ giá hối đoái thực đa phương VND, dựa trên rổ 16 đồng tiền của 18 đối tác thương mại chính của Việt Nam, chiếm tới 80% tổng tỷ trọng thương mại, trong giai đoạn từ quý 1 năm 2000 đến quý 2 năm 2019. Phương pháp hồi quy OLS cũng được áp dụng để đánh giá định lượng tác động này.
Kết quả nghiên cứu định lượng cho thấy dao động tỷ giá hối đoái thực đa phương VND có tác động tích cực và đáng kể đến giá trị xuất khẩu của Việt Nam. Cụ thể, nếu dao động tỷ giá thực đa phương VND tăng 1% thì giá trị xuất khẩu của Việt Nam tăng lên 6,99%. Đặc biệt, tác động tích cực này càng rõ rệt đối với nhóm hàng máy tính, sản phẩm điện tử, điện thoại, máy ảnh, máy quay phim và linh kiện, với mức tăng giá trị xuất khẩu lên tới 18,579% khi dao động tỷ giá tăng 1%. Ngược lại, tác động đến giá trị nhập khẩu chưa thể hiện rõ rệt. Luận án cũng chỉ ra rằng cán cân thương mại Việt Nam đã có những chuyển biến tích cực trong những năm gần đây, với tốc độ tăng trưởng xuất khẩu vượt mục tiêu và tốc độ tăng trưởng nhập khẩu có xu hướng giảm mạnh.
Từ những phát hiện này, luận án đề xuất các giải pháp điều tiết tỷ giá hối đoái nhằm cải thiện trạng thái cán cân thương mại Việt Nam trong thời gian tới, bao gồm việc tăng cường tính linh hoạt của tỷ giá hối đoái trong giới hạn ổn định, áp dụng chính sách tỷ giá thả nổi có điều tiết, và chủ động can thiệp thị trường ngoại hối của Ngân hàng Nhà nước. Ngoài ra, các yếu tố khác như thu nhập nước ngoài, thu nhập trong nước và điều kiện thương mại cũng được xem xét là những nhân tố ảnh hưởng đến cán cân thương mại.