Luận án – Rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho học sinh trong dạy học Giải tích ở trường Trung học phổ thông

Tên luận án:

RÈN LUYỆN KĨ NĂNG SIÊU NHẬN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC GIẢI TÍCH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Ngành:

Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán học Mã số: 9140111

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu về việc rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức (SNT) cho học sinh trong dạy học Giải tích ở trường Trung học phổ thông. Đề tài xuất phát từ nhận định rằng siêu nhận thức, được định nghĩa là năng lực giám sát, điều hành quá trình suy nghĩ và lựa chọn chiến lược giải quyết vấn đề, là một xu hướng dạy học mới được nhiều nước quan tâm. Trong bối cảnh môn Giải tích với bản chất biến thiên, liên tục và vô hạn, khác biệt với Đại số, gây ra những khó khăn nhất định cho học sinh, việc rèn luyện SNT trở nên cần thiết để học sinh hiểu được quá trình tư duy của bản thân và học tốt môn này.

Mục đích nghiên cứu là xác định các kĩ năng siêu nhận thức và đề xuất một số biện pháp khả thi để rèn luyện chúng trong dạy học Giải tích, nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học. Đối tượng nghiên cứu là các kĩ năng siêu nhận thức quan trọng và phù hợp cần rèn luyện cho học sinh trong bối cảnh Giải tích. Luận án giả thuyết rằng việc xác định được các kĩ năng SNT cần thiết và xây dựng các biện pháp sư phạm phù hợp sẽ góp phần phát triển năng lực tư duy và nâng cao chất lượng dạy học.

Các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm: nghiên cứu cơ sở lý luận về kĩ năng siêu nhận thức, xác định các kĩ năng cần thiết trong dạy học Giải tích, khảo sát thực trạng, xây dựng các biện pháp sư phạm, và thực nghiệm để kiểm nghiệm tính hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong việc xác định và xây dựng biện pháp sư phạm rèn luyện SNT trong dạy học nội dung Giải tích ở THPT.

Luận án đóng góp về mặt lý luận thông qua việc hệ thống hóa các quan niệm, mô hình về SNT, xác định thành tố, đặc điểm, chức năng, vai trò của SNT, và chỉ ra sự khác nhau giữa nhận thức và siêu nhận thức, cùng với các cơ hội hình thành SNT trong dạy học Giải tích. Về mặt thực tiễn, luận án đề xuất các biện pháp sư phạm cụ thể, góp phần đổi mới việc dạy học toán theo hướng phát triển kĩ năng SNT và là tài liệu tham khảo giá trị cho giáo viên, học sinh và học viên cao học chuyên ngành. Các luận điểm bảo vệ bao gồm 04 kĩ năng siêu nhận thức, 04 hoạt động tương thích, 05 định hướng cơ bản và 05 biện pháp sư phạm đã đề xuất.

Mục lục chi tiết:

• PHẦN I. MỞ ĐẦU
• 1. Lí do chọn đề tài
• 2. Mục đích nghiên cứu
• 3. Khách thể, đối tượng nghiên cứu
• 3.1. Khách thể nghiên cứu
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 4. Giả thuyết khoa học
• 5. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
• 5.1. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 5.2. Phạm vi nghiên cứu
• 6. Phương pháp nghiên cứu
• 6.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
• 6.2. Phương pháp quan sát và điều tra
• 6.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 6.4. Phương pháp thống kê toán học
• 7. Những đóng góp của luận án
• 7.1. Về mặt lý luận
• 7.2. Về mặt thực tiễn
• 8. Những luận điểm đưa ra bảo vệ
• 8.1. Thiết lập những căn cứ có cơ sở, tin cậy về kĩ năng siêu nhận thức (04 kĩ năng siêu nhận thức).
• 8.2. Một số hoạt động tương thích để rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho học sinh trong dạy học Giải tích ở trường Trung học phổ thông (04 hoạt động tương thích).
• 8.3. Định hướng cơ bản nhằm xây dựng và thực hiện các biện pháp phát triển kĩ năng siêu nhận thức (05 định hướng).
• 8.4. Các biện pháp sư phạm đã đề xuất nhằm rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho học sinh trong dạy học Giải tích ở trường Trung học phổ thông (05 biện pháp).
• 9. Bố cục của luận án
• Ngoài phần Mở đầu và kết luận, nội dung luận án dự kiến gồm 3 chương.
• Chương 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn
• Chương 2. Một số biện pháp rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho học sinh trong dạy học Giải tích ở trường Trung học phổ thông.
• Chương 3. Thực nghiệm sư phạm
• PHẦN 2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu về siêu nhận thức
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới về siêu nhận thức
• 1.1.1.1. Nghiên cứu về nguồn gốc của khái niệm siêu nhận thức
• 1.1.1.2. Một số nghiên cứu về siêu nhận thức trong giáo dục
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu về siêu nhận thức trong giáo dục ở Việt Nam
• 1.2. Nhận thức
• 1.2.1. Nhận thức là gì
• 1.2.2. Bản chất của nhận thức
• 1.2.4. Hoạt động nhận thức
• 1.2.5. Cấp độ của quá trình nhận thức
• 1.3. Siêu nhận thức
• 1.3.1. Siêu nhận thức là gì
• 1.3.2. Một số mô hình của siêu nhận thức
• 1.3.2.1. Thành phần của siêu nhận thức
• 1.3.2.2. Một số mô hình của siêu nhận thức
• a) Mô hình của J.H.Flavell
• b) Mô hình của Ann Brown
• c) Mô hình của Tobias & Everson
• d) Mô hình siêu nhận thức của Nelson và Narens
• 1.3.3. Đặc điểm, chức năng của siêu nhận thức
• 1.3.3.1. Đặc điểm của siêu nhận thức
• 1.3.3.2. Chức năng của siêu nhận thức
• 1.3.4. Một số kết quả nghiên cứu về vai trò của siêu nhận thức trong học tập
• 1.3.5. Sự khác nhau giữa nhận thức và siêu nhận thức
• 1.4. Kĩ năng và kĩ năng siêu nhận thức
• 1.4.1. Kĩ năng
• 1.4.2. Kĩ năng nhận thức
• 1.4.3. Kĩ năng siêu nhận thức
• 1.4.3.1. Khái niệm kĩ năng siêu nhận thức
• 1.4.3.2. Một số thành tố của kĩ năng siêu nhận thức
• 1.4.3.3. Mối quan hệ giữa kĩ năng siêu nhận thức và kĩ năng nhận thức
• 1.4.4. Kĩ năng thành phần của kĩ năng siêu nhận thức trong học tập môn Toán
• 1.4.4.1. Kĩ năng lập kế hoạch
• 1.4.4.2. Kĩ năng giám sát
• 1.4.4.3. Kĩ năng điều chỉnh
• 1.4.4.4. Kĩ năng đánh giá
• 1.4.5. Vai trò, ý nghĩa của việc rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức
• 1.4.6. Tiêu chí hiệu quả rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức
• 1.5. Rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức cho học sinh trong dạy học Giải tích ở trường Trung học phổ thông
• 1.5.1. Đặc điểm của dạy học Giải tích
• 1.5.2. Cơ hội hình thành kĩ năng siêu nhận thức qua dạy học Giải tích
• 1.5.3. Các hoạt động tương thích trong dạy học Giải tích để rèn luyện kĩ năng siêu nhận thức
• HĐ tìm hiểu vấn đề, HĐ này được bộc lộ thông qua các HĐ sau:
• HĐ nhận dạng và phát biểu vấn đề:
• HĐ xác định và giải tích thông tin:
• HĐ phát hiện những mâu thuẫn trở ngại và hướng khắc phục
• HĐ phân chia vấn đề thành các vấn đề nhỏ hơn để giải quyết (thao tác tư duy phân tích - tổng hợp).
• HĐ liên tưởng và huy động kiến thức tiền đề.
• HĐ trừu tượng hóa: loại bỏ những yếu tố không cần thiết để tư duy (Ví dụ: Định nghĩa giới hạn hàm số, Giới hạn hàm số dạng <Object: word/embeddings/oleObject1.bin>)
• HĐ lựa chọn phương pháp GQVĐ,
• HĐ huy động tri thức phương pháp
• HĐ xác định cách thức GQVĐ:
• HĐ điều chỉnh quá trình nhận thức, HĐ này được thông qua một số...