NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ MỘT SỐ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA CÂY CHÙA DÙ (Elsholtzia penduliflora W. W. Smith.)
Dược liệu - Dược học cổ truyền, Mã số: 972.02.06
Luận án "Nghiên cứu thành phần hóa học và một số tác dụng sinh học của cây Chùa dù (Elsholtzia penduliflora W. W. Smith.)" được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống trong nghiên cứu khoa học về dược liệu này tại Việt Nam, mặc dù Chùa dù đã được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền ở Trung Quốc, Thái Lan và Việt Nam để chữa cảm cúm, viêm và các khối u.
Mục tiêu chính của luận án là nghiên cứu sâu về thành phần hóa học và đánh giá một số tác dụng sinh học của cây Chùa dù. Về hóa học, luận án đã xác định hàm lượng và các thành phần chính của tinh dầu; định tính các nhóm chất hữu cơ; đồng thời chiết xuất, phân lập và xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất từ phần trên mặt đất. Về tác dụng sinh học, nghiên cứu tập trung đánh giá khả năng chống viêm in vitro trên tế bào RAW 264.7 và tác dụng gây độc trên bốn dòng tế bào ung thư người (A549, MCF-7, HepG2, K562) in vitro.
Những đóng góp mới của luận án bao gồm: Lần đầu tiên công bố hàm lượng tinh dầu Chùa dù thu hái ở Sìn Hồ (0,87%), Sa Pa (0,85%) và Bát Xát (0,88%), với 1,8-cineol là thành phần chính (57,73 - 74,42%). Đặc biệt, 23 hợp chất đã được phân lập và xác định cấu trúc từ phần trên mặt đất, trong đó có 7 hợp chất saponin triterpenoid mới được đặt tên là Pendulosid A-G, và 11 hợp chất lần đầu tiên được phân lập từ chi Elsholtzia Willd. Các nhóm chất khác bao gồm phenolic, triterpenoid, flavonoid và steroid cũng được xác định.
Về tác dụng sinh học, đây là công bố đầu tiên về tác dụng chống viêm và gây độc tế bào ung thư in vitro của cao chiết và các hợp chất từ Chùa dù. Cụ thể, cao phân đoạn ethyl acetat (EPE) và các hợp chất pendulosid E (EP4), pendulosid C (EP5), rosamultin (EP10) cho thấy khả năng ức chế sản sinh PGE2 và giảm biểu hiện mARN của COX-2 trên tế bào RAW 264.7. Cao EPE cùng các hợp chất sericosid (EP1), pendulosid C (EP5) và pendulosid G (EP12) cũng thể hiện tác dụng gây độc đáng kể trên các dòng tế bào ung thư thử nghiệm.
Kết quả nghiên cứu không chỉ bổ sung dữ liệu khoa học quý giá về thành phần hóa học và dược lý của Chùa dù, đặc biệt là các hợp chất saponin triterpenoid mới, mà còn cung cấp cơ sở khoa học để giải thích các công dụng truyền thống của dược liệu này. Từ đó, luận án mở ra tiềm năng cho việc phát triển các sản phẩm từ Chùa dù, góp phần chăm sóc sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế địa phương.