Tên luận án:
NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC HOẠT ĐỘNG KINH TẾ XÃ HỘI VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN MÔI TRƯỜNG NƯỚC VEN BỜ CÁT BÀ - HẠ LONG
Ngành:
Quản lý tài nguyên và môi trường
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án tiến sĩ mang tên "NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC HOẠT ĐỘNG KINH TẾ XÃ HỘI VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN MÔI TRƯỜNG NƯỚC VEN BỜ CÁT BÀ - HẠ LONG" được thực hiện trong ngành Quản lý tài nguyên và môi trường. Nghiên cứu này tập trung đánh giá và dự báo tác động của các hoạt động kinh tế xã hội (KTXH) và biến đổi khí hậu (BĐKH) đến chất lượng môi trường nước (CLN) tại khu vực ven bờ Cát Bà - Hạ Long (CB-HL), một vùng di sản thiên nhiên và địa chất thế giới.
Luận án chỉ ra rằng sự phát triển KTXH nhanh chóng, đặc biệt là các hoạt động nuôi trồng thủy sản, du lịch, công nghiệp và đô thị hóa, đã và đang tạo áp lực lớn lên môi trường biển. Đồng thời, BĐKH với các biểu hiện rõ rệt như mực nước biển dâng (NBD) và nhiệt độ nước tăng cũng góp phần làm suy giảm CLN. Các số liệu quan trắc mới nhất đến năm 2020 cho thấy NBD tại trạm Hòn Dấu là 3,38mm/năm (1961-2020) và tại Bãi Cháy là 4,18mm/năm (1981-2020), cùng với xu thế tăng nhiệt độ nước biển trung bình năm khoảng 0,02-0,052°C/năm.
Nghiên cứu sử dụng hệ thống mô hình thủy động lực và chất lượng nước Delft3D 3D để mô phỏng và dự báo các ảnh hưởng riêng biệt và kết hợp của KTXH (tăng nguồn ô nhiễm, lấn biển) và BĐKH (tăng nhiệt độ, NBD) đến các chỉ số CLN như oxy hòa tan (DO), chất hữu cơ (BOD, COD) và dinh dưỡng (NH4+, NO3-, PO43-). Kết quả mô hình đã được hiệu chỉnh và kiểm chứng kỹ lưỡng, cho thấy sự phù hợp cao với dữ liệu quan trắc.
Các phát hiện chính cho thấy cả KTXH và BĐKH đều làm suy giảm CLN, đặc biệt là giảm hàm lượng DO và tăng các chất hữu cơ, dinh dưỡng. Ảnh hưởng của KTXH thường lớn hơn BĐKH trong mùa gió Đông Bắc và chuyển tiếp, trong khi BĐKH có tác động mạnh hơn trong mùa gió Tây Nam. Hoạt động lấn biển cũng làm thay đổi điều kiện thủy động lực, ảnh hưởng đến sự phát tán ô nhiễm.
Trên cơ sở các kết quả này, luận án đề xuất 7 nhóm giải pháp quản lý toàn diện, bao gồm tuyên truyền, kiểm soát nguồn ô nhiễm, tăng cường nghiên cứu BĐKH và thích ứng, lồng ghép BĐKH vào quy hoạch KTXH, bảo vệ hệ sinh thái nhạy cảm, quy hoạch phát triển bền vững và ứng dụng khoa học công nghệ trong giám sát, cảnh báo sớm. Những đóng góp mới của luận án là việc cung cấp các biểu hiện BĐKH cập nhật và đánh giá ảnh hưởng tích hợp bằng mô hình 3D, làm cơ sở khoa học quan trọng cho công tác quản lý môi trường bền vững tại khu vực CB-HL.
Mục lục chi tiết:
- MỞ ĐẦU
- 1. Sự cần thiết phải tiến hành nghiên cứu
- 2. Mục tiêu nghiên cứu
- 3. Các nội dung nghiên cứu chính của luận án
- 4. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu
- 5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
- Ý nghĩa khoa học
- Ý nghĩa thực tiễn
- 6. Điểm mới của luận án
- 7. Cấu trúc của luận án
- CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ VÀ KHU VỰC NGHIÊN CỨU
- 1.1. Tổng quan về ảnh hưởng của hoạt động kinh tế xã hội và biến đổi khí hậu đến môi trường nước
- 1.1.1. Tổng quan về ảnh hưởng của hoạt động KTXH đến môi trường nước
- 1.1.1.1. Nghiên cứu về ảnh hưởng do các hoạt động KTXH đến môi trường nước vùng ven biển trên thế giới
- 1.1.1.2. Nghiên cứu về ảnh hưởng do các hoạt động KTXH đến môi trường nước vùng ven biển ở Việt Nam
- 1.1.2. Tổng quan tác động tích hợp của hoạt động KTXH và BĐKH
- 1.1.2.1. Biểu hiện của BĐKH trên thế giới
- 1.1.2.2. Các biểu hiện của BĐKH ở Việt Nam
- 1.1.2.3. Ảnh hưởng tích hợp do hoạt động của KTXH và BĐKH đến môi trường nước trên thế giới
- 1.1.2.4. Ảnh hưởng tích hợp do hoạt động KTXH và BĐKH đến môi trường nước ở Việt Nam
- 1.2. Điều kiện tự nhiên, KTXH và môi trường khu vực nghiên cứu
- 1.2.1. Điều kiện tự nhiên
- 1.2.1.1. Vị trí, địa hình khu vực nghiên cứu
- 1.2.1.2. Đặc điểm khí hậu
- 1.2.1.3. Đặc điểm hải văn
- 1.2.2. Đặc điểm KTXH liên quan đến chất lượng nước khu vực nghiên cứu
- 1.2.2.1. Hoạt động nuôi trồng, đánh bắt thuỷ hải sản
- 1.2.2.2. Hoạt động du lịch
- 1.2.2.3. Hoạt động sản xuất công nghiệp
- 1.2.2.4. Hoạt động đô thị hóa ven bờ
- 1.2.3. Hiện trạng chất lượng môi trường nước
- 1.2.3.1. Oxy hòa tan
- 1.2.3.2. Dinh dưỡng hòa tan
- 1.2.3.3. Các chất hữu cơ
- 1.2.3.4. Trầm tích lơ lửng
- CHƯƠNG 2. TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- 2.1. Tài liệu
- 2.2. Cách tiếp cận
- 2.2.1. Tiếp cận hệ thống
- 2.2.2. Tiếp cận từ mô hình
- 2.2.3. Tiếp cận liên ngành
- 2.2.4. Kế thừa các tài liệu đã có
- 2.3. Phương pháp nghiên cứu
- 2.3.1. Phương pháp phân tích thống kê
- 2.3.2. Phương pháp mô hình
- 2.3.2.1. Cơ sở lý thuyết của mô hình
- 2.3.2.2. Thiết lập mô hình
- 2.3.2.3. Các kịch bản tính toán mô phỏng
- 2.3.2.4. Hiệu chỉnh kiểm chứng các kết quả của mô hình
- CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
- 3.1. Các biểu hiện của biến đổi khí hậu ở khu vực Cát Bà-Hạ Long
- 3.1.1. Xu thế dâng cao của mực nước biển
- 3.1.1.1. Biến đổi mực nước theo thời gian
- 3.1.1.2. Xu thế dâng cao mực nước
- 3.1.2. Xu thế tăng của nhiệt độ nước biển
- 3.1.2.1. Biến đổi nhiệt độ nước
- 3.1.2.2. Xu thế tăng nhiệt độ
- 3.2. Hiệu chỉnh và kiểm chứng mô hình
- 3.2.1. Mô hình thủy động lực
- 3.2.2. Mô hình chất lượng nước
- 3.3. Ảnh hưởng của hoạt động KTXH và BĐKH đến điều kiện môi trường
- 3.3.1. Dòng chảy
- 3.3.2. Nhiệt độ nước
- 3.3.3. Độ muối
- 3.4. Ảnh hưởng của hoạt động phát triển KTXH và BĐKH đến chất lượng môi trường nước khu vực Cát Bà-Hạ Long
- 3.4.1. Ảnh hưởng do hoạt động KTXH
- 3.4.1.1. Ảnh hưởng riêng do tăng nguồn chất gây ô nhiễm
- 3.4.1.2. Ảnh hưởng riêng do lấn biển, xây dựng các công trình ven biển
- 3.4.2. Ảnh hưởng do BĐKH
- 3.4.3. Ảnh hưởng kết hợp của hoạt động KTXH và BĐKH
- KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
- Khuyến nghị
- NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN