Luận án Mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Tên luận án:

MỐI QUAN HỆ GIỮA LẬP PHÁP VÀ HÀNH PHÁP TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Ngành:

Luật Hiến pháp và Luật Hành chính (Mã số: 9.38.01.02)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam" của Nguyễn Mạnh Hùng là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, có tính cấp thiết cao. Đề tài tập trung phân tích mối quan hệ cốt lõi giữa lập pháp và hành pháp, vốn là tiêu điểm của học thuyết phân quyền và nội dung cơ bản của các bản Hiến pháp, nhằm hoàn thiện cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước ở Việt Nam.

Luận án xuất phát từ thực trạng vấn đề kiểm soát quyền lực tại Việt Nam vẫn còn chịu ảnh hưởng của tư duy tập quyền xã hội chủ nghĩa, dẫn đến những bất cập trong thực tiễn. Nghiên cứu này là công trình tiến sĩ đầu tiên đánh giá một cách có hệ thống và toàn diện về mối quan hệ này, góp phần quan trọng vào tiến trình cải cách chính trị và xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN tại Việt Nam.

Mục đích chính của luận án là làm rõ khái niệm, đặc điểm, yêu cầu và nội dung của mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp trong Nhà nước pháp quyền nói chung và Việt Nam nói riêng. Tác giả cũng phân tích sự biểu hiện của mối quan hệ này trong các mô hình chính thể trên thế giới (đại nghị, cộng hòa tổng thống, cộng hòa hỗn hợp), đánh giá thực trạng trong lịch sử lập hiến Việt Nam và đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật.

Kết quả nghiên cứu khẳng định mối quan hệ lập pháp - hành pháp cần được xây dựng trên nguyên tắc phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực rõ ràng, hợp lý để đảm bảo quyền lực thống nhất thuộc về Nhân dân. Luận án phân tích rằng Hiến pháp 1946 của Việt Nam đã thể hiện tư tưởng pháp quyền rõ nét với cơ chế kiểm soát quyền lực, nhưng sau đó bị mờ nhạt trong các Hiến pháp 1959 và 1980 do tư duy tập quyền. Hiến pháp 1992 và 2013 đã đặt nền tảng quan trọng cho kiểm soát quyền lực nhưng vẫn còn nhiều bất cập trong phân công, phối hợp và kiểm soát.

Trên cơ sở đó, luận án đề xuất các giải pháp tổng thể và cụ thể. Các giải pháp tổng thể bao gồm việc nhận thức đúng đắn về nguyên tắc quyền lực nhà nước thống nhất, phân công, phối hợp và kiểm soát; thiết kế mối quan hệ lập pháp - hành pháp theo mô hình chính thể cộng hòa hỗn hợp phù hợp với đặc thù Việt Nam (trong đó Chủ tịch nước chia sẻ quyền hành pháp với Thủ tướng và có quyền kiểm soát nhất định đối với Quốc hội); và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng để đảm bảo Quốc hội thực quyền, Chính phủ kiến tạo. Các giải pháp cụ thể tập trung vào việc phân định rõ ràng phạm vi lập pháp, đổi mới quy trình làm luật, tăng cường kiểm soát của Quốc hội đối với Chính phủ (bao gồm cải thiện việc xét báo cáo, kiểm soát văn bản quy phạm pháp luật, quy định rõ hơn về chất vấn, bỏ phiếu tín nhiệm) và xây dựng cơ chế để hành pháp kiểm soát lập pháp (trao quyền phủ quyết cho Nguyên thủ quốc gia, đề nghị Quốc hội xem xét lại các quyết định quan trọng). Luận án nhấn mạnh sự cần thiết phải tiếp thu tinh hoa nhân loại nhưng phải tính đến điều kiện đặc thù của Việt Nam và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản.

Mục lục chi tiết:

• PHẦN MỞ ĐẦU

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
  • 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
    • 2.1. Mục đích nghiên cứu
    • 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 3. Phạm vi, đối tượng nghiên cứu
    • 3.1. Phạm vi nghiên cứu
    • 3.2. Đối tượng nghiên cứu
  • 4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của Luận án
  • 5. Điểm mới của Luận án
  • 6. Bố cục của Luận án

• CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN

  • 1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
    • 1.1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
    • 1.1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
    • 1.1.3. Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu
  • 1.2. Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
    • 1.2.1. Cơ sở lý thuyết
    • 1.2.2. Phương pháp nghiên cứu

• CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA LẬP PHÁP VÀ HÀNH PHÁP TRONG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

  • 2.1. Khái niệm, đặc điểm, yêu cầu và nội dung của mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp trong Nhà nước pháp quyền
    • 2.1.1. Khái niệm quyền lập pháp, quyền hành pháp, mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp
    • 2.1.2. Đặc điểm mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp
    • 2.1.3. Yêu cầu và nội dung mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp trong Nhà nước pháp quyền
  • 2.2. Đặc điểm, yêu cầu và bản chất của mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp trong Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
    • 2.2.1. Đặc điểm, yêu cầu của mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp trong Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
    • 2.2.2. Bản chất của mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp trong Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam
  • 2.3. Mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp trong các chính thể
    • 2.3.1. Mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp trong chính thể đại nghị
    • 2.3.2. Mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp trong chính thể cộng hòa tổng thống
    • 2.3.3. Mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp trong chính thể cộng hòa hỗn hợp

• KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

• CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA LẬP PHÁP VÀ HÀNH PHÁP Ở VIỆT NAM

  • 3.1. Mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp trong các bản Hiến pháp Việt Nam
    • 3.1.1. Mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp theo mô hình phân quyền trong Hiến pháp 1946
    • 3.1.2. Mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp theo mô hình tập quyền trong Hiến pháp 1959 và Hiến pháp 1980
    • 3.1.3. Mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp theo mô hình đổi mới: nhận thức lại tập quyền, áp dụng những hạt nhân hợp lý của học thuyết phân quyền trong Hiến pháp 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) và Hiến pháp 2013
  • 3.2. Thực trạng quy định của pháp luật về mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp ở nước ta hiện nay
    • 3.2.1. Thực trạng quy định của pháp luật về sự phân công giữa lập pháp và hành pháp ở nước ta hiện nay
    • 3.2.2. Thực trạng phối hợp giữa lập pháp và hành pháp ở nước ta hiện nay
    • 3.2.3. Thực trạng quy định của pháp luật về kiểm soát giữa lập pháp và hành pháp ở nước ta hiện nay

• KẾT LUẬN CHƯƠNG 3

• CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA LẬP PHÁP VÀ HÀNH PHÁP ĐÁP ỨNG YÊU CẦU XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

  • 4.1. Quan điểm hoàn thiện quy định của pháp luật về mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
    • 4.1.1. Việc hoàn thiện quy định của pháp luật về mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp ở Việt Nam phải tiếp thu những tinh hoa và giá trị phổ biến của nhân loại
    • 4.1.2. Việc hoàn thiện quy định của pháp luật về mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp ở Việt Nam phải tính đến điều kiện, hoàn cảnh đặc thù của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
    • 4.1.3. Việc hoàn thiện quy định của pháp luật về mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp ở Việt Nam phải đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam
  • 4.2. Giải pháp hoàn thiện quy định của pháp luật về mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
    • 4.2.1. Các giải pháp tổng thể nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp
    • 4.2.2. Các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về mối quan hệ giữa lập pháp và hành pháp

• KẾT LUẬN CHƯƠNG 4

• KẾT LUẬN CHUNG