KHUÔN MẪU SỬ DỤNG THỜI GIAN CỦA NGƯỜI CAO TUỔI THÀNH PHỐ CẦN THƠ HIỆN NAY
Xã hội học
Luận án tiến sĩ "Khuôn mẫu sử dụng thời gian của người cao tuổi thành phố Cần Thơ hiện nay" do Phan Thuận thực hiện tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh vào năm 2022, thuộc chuyên ngành Xã hội học (Mã số: 931 03 01). Nghiên cứu được triển khai trong bối cảnh già hóa dân số nhanh chóng, nhằm lấp đầy khoảng trống nghiên cứu về cách thức người cao tuổi (NCT) sử dụng thời gian tại Cần Thơ, từ đó góp phần xây dựng chính sách chăm sóc và nâng cao chất lượng cuộc sống cho NCT.
Mục đích chính của luận án là nhận diện thực trạng và các yếu tố chi phối đến khuôn mẫu sử dụng thời gian của NCT tại TP Cần Thơ, đồng thời đề xuất các kiến nghị chính sách. Đối tượng nghiên cứu là khuôn mẫu sử dụng thời gian của NCT, khách thể là người cao tuổi từ 60-75 tuổi ở các quận/huyện trên địa bàn Cần Thơ, tập trung vào 4 hoạt động chính: chăm sóc bản thân, làm việc nhà, tạo ra thu nhập và thư giãn.
Kết quả nghiên cứu đã xác định 4 khuôn mẫu sử dụng thời gian của NCT tại TP Cần Thơ như giả thuyết ban đầu. Trong đó, hoạt động chăm sóc bản thân chiếm tỷ lệ thời gian cao nhất, hơn 50% quỹ thời gian trong ngày (trung bình khoảng 13 giờ/ngày vào cả ngày thường và cuối tuần). Các hoạt động còn lại như làm việc nhà (khoảng 1/8 tổng thời gian), tạo thu nhập (gần 1/4 quỹ thời gian, với gần một nửa NCT tham gia, trung bình 6-6.3 giờ/ngày) và thư giãn (khoảng 5-5.1 giờ/ngày) được phân bổ cho phần thời gian còn lại. Luận án cũng chỉ rõ KMSDTG thư giãn chủ động thường thuộc về nhóm NCT có điều kiện sống khá, có lương hưu, trong khi KMSDTG thư giãn thụ động phổ biến ở nhóm khó khăn hơn.
Nghiên cứu cũng nhận diện các nhóm yếu tố chính chi phối KMSDTG của NCT, bao gồm yếu tố nhân khẩu học (tuổi, giới tính, trình độ học vấn, sức khỏe), yếu tố gia đình và cộng đồng (tình trạng việc làm, nơi ở, nhu cầu giao lưu, mức sống, nguồn thu nhập), yếu tố môi trường sống (khu vực thành thị - nông thôn, môi trường thân thiện) và yếu tố chính sách. Ví dụ, tuổi tác càng cao thì thời gian chăm sóc bản thân càng nhiều và thời gian làm việc nhà càng ít. Người có sức khỏe tốt dành nhiều thời gian hơn cho các hoạt động làm việc nhà, tạo thu nhập và thư giãn. NCT có lương hưu có xu hướng dành nhiều thời gian hơn cho thư giãn và ít cho làm việc nhà, tạo thu nhập. Các chính sách hiện hành chưa đủ để đảm bảo cuộc sống an nhàn cho NCT, khiến nhiều người vẫn phải tham gia hoạt động kinh tế.
Trên cơ sở những phát hiện này, luận án đề xuất các kiến nghị chính sách nhằm tạo môi trường sống thân thiện, khuyến khích hoạt động thư giãn chủ động, đảm bảo sinh kế, tăng cường liên hệ liên thế hệ, nghiên cứu mô hình chăm sóc gia đình, điều chỉnh quy định tuổi NCT và phát triển hệ thống chăm sóc sức khỏe. Các phát hiện này là cơ sở quan trọng để khẳng định tính phù hợp của giả thuyết nghiên cứu và việc vận dụng các lý thuyết xã hội học.