HÀNH VI ỦNG HỘ XÃ HỘI CỦA SINH VIÊN
TÂM LÝ HỌC
Luận án "Hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên" của Nguyễn Trọng Lăng, một công trình Tiến sĩ Tâm lý học được hoàn thành tại Học viện Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam vào năm 2021, tập trung nghiên cứu một khía cạnh quan trọng nhưng còn tương đối mới tại Việt Nam: hành vi ủng hộ xã hội (prosocial behavior) của sinh viên. Đề tài này có tính cấp thiết cao trong bối cảnh xã hội hiện nay, khi mà các yếu tố tích cực trong đời sống xã hội đang được quan tâm phát triển để tăng cường sức khỏe tâm lý cá nhân và cộng đồng.
Mục đích chính của luận án là xác định cơ sở lý luận, chỉ ra thực trạng hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên, và từ đó đề xuất các kiến nghị nhằm thúc đẩy hành vi này. Luận án đã tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và quốc tế, xây dựng cơ sở lý luận về hành vi ủng hộ xã hội và hành vi này ở sinh viên, đồng thời đánh giá thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 620 sinh viên từ 18-25 tuổi tại Trường Đại học Trà Vinh, thuộc 5 khối ngành khác nhau, trong khoảng thời gian từ tháng 4/2017 đến tháng 6/2020.
Kết quả nghiên cứu thực tiễn cho thấy hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên nhìn chung ở mức trung bình (ĐTB=2,91/5). Cụ thể, hành vi chia sẻ được thể hiện ở mức trên trung bình (ĐTB=3,17), trong khi hành vi vị tha (ĐTB=2,62) và hành vi tình nguyện (ĐTB=2,59) ở mức thấp hơn. Các hành vi đơn giản, dễ thực hiện được sinh viên thực hiện thường xuyên hơn các hành vi đòi hỏi nhiều công sức, thời gian hoặc tiềm ẩn rủi ro. Luận án cũng chỉ ra rằng các yếu tố như cái tôi hiệu quả, xu hướng thực hiện hành vi ủng hộ xã hội, niềm tin tôn giáo và môi trường giáo dục có ảnh hưởng đáng kể đến hành vi này, trong đó tự kiểm soát lại là yếu tố kìm hãm. Sinh viên nam có xu hướng thể hiện hành vi ủng hộ xã hội nhiều hơn nữ, và sinh viên ở nông thôn cũng thể hiện nhiều hơn so với sinh viên ở đô thị.
Luận án đã bổ sung các khái niệm chính về hành vi ủng hộ xã hội, đánh giá thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng, đồng thời đề xuất các biện pháp cụ thể nhằm nuôi dưỡng và thúc đẩy hành vi tích cực này trong sinh viên. Các kiến nghị hướng đến đoàn thanh niên - hội sinh viên, gia đình và bản thân sinh viên, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng nếp sống lành mạnh, trách nhiệm và lòng nhân ái để phát triển nhân cách toàn diện.
1. Tính cấp thiết của đề tài
2. Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
2.1. Mục đích nghiên cứu
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
2.2.1. Tông quan tình hình nghiên cứu. Hành vi ủng hộ xã hội trong nước và ngoài nước.
2.2.2. Xây dựng cơ sở lý luận về hành vi ủng hộ xã hội và hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên.
2.2.3. Chỉ ra thực trạng về hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên. Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
2.2.4. Đề xuất kiến nghị nhằm thúc đẩy hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên.
Trên cơ sở lý luận và thực tiễn chúng tôi đề ra những giả thuyết nghiên cứu cho luận án cụ thể:
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1. Đối tượng nghiên cứu:
3.2. Khách thể nghiên cứu:
3.3. Phạm vi nghiên cứu
3.3.1. Giới hạn nội dung
3.3.2. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu
4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
4.1. Phương pháp luận nghiên cứu
4.1.1. Nguyên tắc khách quan:
4.1.2. Nguyên tắc hoạt động-nhân cách:
4.1.3. Nguyên tắc tiếp cận khoa học liên ngành:
4.1.4. Nguyên tắc phát triển:
Các phương pháp nghiên cứu:
4.2. Phương pháp nghiên cứu lý luận - văn bản, tài liệu
4.3. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
4.3.1. Phương pháp chuyên gia
4.3.2. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
4.3.3. Phương pháp phỏng vấn sâu
4.3.4. Phương pháp phân tích trường hợp (chân dung) tâm lý
4.3.5. Phương pháp xử lý số liệu bằng chương trình thống kê SPSS
5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
6.1. Về mặt lý luận:
6.2. Về thực tiễn:
7. Cấu trúc của luận án
Luận án bao gồm: Mở đầu, 4 chương
Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Hành vi ủng hộ xã hội
Chương 2. Cơ sở lý luận về Hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
Chương 3. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu
Chương 4. Kết quả nghiên cứu thực tiễn Hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
Kết luận và kiến nghị
Danh mục tài liệu tham khảo
Phụ lục.
1.1. Những nghiên cứu hành vi ủng hộ xã hội
1.1.1. Những nghiên cứu về tầm quan trọng của hành vi ủng hộ xã hội
1.1.2. Những nghiên cứu về các kiểu/ loại hành vi ủng hộ xã hội
1.1.3. Những nghiên cứu về sự phát triển của hành vi ủng hộ xã hội
2.1.4. Những nghiên cứu xuyên văn hóa về hành vi ủng hộ xã hội
1.2. Những nghiên cứu hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
1.4. Đánh giá các công trình nghiên cứu về hành vi ủng hộ xã hội
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
2.1. Lý luận về hành vi và hành vi xã hội
2.1.1. Hành vi
2.1.1.1. Khái niệm hành vi
2.1.1.2. Đặc điểm của hành vi
2.1.1.3. Phân loại hành vi
2.2.2. Hành vi xã hội
2.2.2.1. Khái niệm
2.2.2.2. Phân loại hành vi xã hội
2.2.2.3. Tính ủng hộ xã hội
2.2. Hành vi ủng hộ xã hội
2.2.1. Khái niệm hành vi ủng hộ xã hội
2.2.2. Đặc điểm của Hành vi ủng hộ xã hội
2.2.3. Phân loại hành vi ủng hộ xã hội
2.2.4. Một số lý thuyết về hành vi ủng hộ xã hội
2.2.4.1. Thuyết Lòng vị tha đối ứng/tương hỗ
2.2.4.2. Lý thuyết lựa chọn nhóm
2.2.4.3. Lý thuyết về nhận thức xã hội – Nhân quả đối ứng
2.2.4.4. Lý thuyết Học tập xã hội của Bandura
2.2.5. Hướng tiếp cận hành vi ủng hộ xã hội
2.2.5.1. Tiếp cận theo hướng tiến hóa:
2.2.5.2. Vị tha với những người có họ hàng thân cận:
2.2.5.3. Trao đổi lẫn nhau xuất phát từ lợi ích bản thân mang tính di truyền:
2.2.5.4. Thiên hướng di truyền: tập quen với các các chuẩn mực xã hội
2.2.6. Biểu hiện hành vi ủng hộ xã hội
2.2.6.1. Hành vi chia sẻ
2.2.6.2. Hành vi vị tha
2.2.6.3. Hành vi tình nguyện
2.3. Hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
2.3.1. Sinh viên và đặc điểm tâm lý của sinh viên
2.3.1.1. Khái niệm sinh viên
2.3.1.2. Đặc điểm tâm lý sinh viên:
2.3.2. Hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên:
2.3.2.1. Khái niệm hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
2.3.2.2. Hành vi chia sẻ của sinh viên
2.3.2.3. Hành vi vị tha của sinh viên
2.3.2.4. Hành vi tình nguyện của sinh viên
2.3.2.4. Mối quan hệ giữa các Hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
2.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
2.4.1. Yếu tố niềm tin tôn giáo
2.4.2. Cái tôi hiệu quả
2.4.3. Khả năng Tự kiểm soát
2.4.4. Yếu tố môi trường (giáo dục/ sống)
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
3.1. Tổ chức nghiên cứu
3.1.1. Nghiên cứu lý luận
3.1.2 Nghiên cứu thực tiễn
3.2. Mẫu và địa bàn nghiên cứu
3.2.1. Đặc điểm mẫu khảo sát
3.2.2. Vài nét về địa bàn khảo sát
3.3. Phương pháp nghiên cứu
3.3.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận.
3.3.2. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
3.3.3 Phương pháp chuyên gia
3.3.4. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
3.3.5. Phương pháp phỏng vấn sâu
3.3.6. Phương pháp phân tích trường hợp (chân dung) tâm lý
3.3.7. Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học
3.4. Tiêu chí đánh giá và thang đánh giá:
3.4.1. Tiêu chí đánh giá:
3.4.2. Công cụ khảo sát
3.4.2.1. Công cụ khảo sát định lượng
2.4.2.2. Công cụ khảo sát định tính (phụ lục)
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
4.1. Thực trạng hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
4.1.1. Đánh giá chung hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
4.1.2. Biểu hiện hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
4.1.2.1. Hành vi chia sẻ
4.1.2.2. Hành vi vị tha
4.1.2.3. Hành vi tình nguyện
4.1.3. Mối tương quan giữa các hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
4.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
4.2.1. Thực trạng ảnh hưởng các yếu tố đến hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên (xem bảng 4.18).
4.3.2. Dự đoán mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
4.3. Phân tích trường hợp chân dung tâm lý (điển hình)
4.3.1. Chân dung tâm lý thứ nhất
4.3.1.1. Một số thông tin cá nhân:
4.3.1.2. Nội dung:
4.3.2. Chân dung tâm lý thứ hai
4.3.2.1. Một số thông tin cá nhân:
4.3.2.2. Nội dung:
4.3.3. Chân dung tâm lý thứ ba
4.3.3.1. Một số thông tin cá nhân:
4.3.3.2. Nội dung:
4.4. Đề xuất các biện pháp thúc đẩy hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên
4.4.1. Xây dựng tập thể sinh viên đoàn kết, gắn bó, vui vẻ, giúp đỡ lẫn nhau là trách nhiệm của sinh viên.
4.4.2. Củng cố chuẩn mực vị tha trao đổi lẫn nhau giữa sinh viên và các bạn trong lớp có ý nghĩa quan trọng.
4.4.3. Khích lệ sự tham gia có trách nhiệm của sinh viên vì sự phát triển của lớp học, trường học.
4.4.4. Sinh viên cần mở rộng phạm vi quan tâm giúp đỡ là việc cần làm.
4.4.5. Sinh viên cần tạo ra các cơ hội để quan tâm và biết ơn người khác
4.4.6. Cần hình thành thái độ quan tâm đến người khác như là việc được ưu tiên trong cuộc sống sinh viên.
TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
1.1. Luận án đã bổ sung các khái niệm chính.
1.2. Đánh giá thực trạng hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên thể hiện hành vi ủng hộ xã hội nói chung ở mức trung bình.
1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên.
1.4. Đề xuất các biện pháp thúc đẩy hành vi ủng hộ xã hội của sinh viên.
2.1. Đối với đoàn thanh niên-Hội sinh viên ở trong nhà trường
2.2. Đối với gia đình.
2.3. Đối với sinh viên