Ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam đến đời sống đạo của người Công giáo ở Giáo phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay
CNDVBC & CNDVLS (Mã số: 62 22 03 02)
Luận án "Ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam đến đời sống đạo của người Công giáo ở Giáo phận Bùi Chu - Nam Định hiện nay" của Mai Diệu Anh được bảo vệ tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh năm 2015. Đề tài nghiên cứu tính cấp thiết của sự hòa nhập văn hóa trong bối cảnh Việt Nam là một quốc gia thuộc loại hình văn hóa nông nghiệp. Trong lịch sử, Công giáo, với tính khuôn mẫu, cứng rắn của truyền thống văn hóa phương Tây, đã gặp khó khăn trong việc hòa đồng với văn hóa Việt Nam, đặc biệt là với tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên, gây ra nhiều trăn trở cho các tín đồ Công giáo. Với Công đồng Vatican II (1962 - 1965), lịch sử Giáo hội đã bước sang trang mới với tinh thần Canh tân và Thích nghi được áp dụng.
Luận án tập trung nghiên cứu đời sống đạo của người Công giáo dưới ảnh hưởng của tín ngưỡng truyền thống Việt Nam tại giáo phận Bùi Chu - Nam Định. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong địa bàn giáo phận Bùi Chu - Nam Định, tập trung vào giai đoạn từ sau Công đồng Vatican II (1962 - 1965) đến nay, và chỉ đề cập đến ba loại hình tín ngưỡng chính: tín ngưỡng thờ cúng Tổ tiên, tín ngưỡng Thành Hoàng làng và tín ngưỡng thờ Mẫu. Luận án được cấu trúc gồm 4 chương, 10 tiết, bên cạnh các phần mở đầu, kết luận, mục lục, phụ lục, danh mục công trình đã công bố và danh mục tài liệu tham khảo.
Nội dung luận án bao gồm tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan về tín ngưỡng truyền thống và đời sống đạo Công giáo ở Bùi Chu - Nam Định. Tín ngưỡng truyền thống Việt Nam được hiểu là loại hình do cư dân Việt sáng tạo trong quá trình lao động sinh hoạt. Đời sống đạo của người Công giáo ở giáo phận Bùi Chu - Nam Định được hình thành trên cơ sở giao thoa giữa niềm tin tôn giáo, tín lý và những nét văn hóa đặc thù của dân tộc. Nghiên cứu chỉ ra những ảnh hưởng tích cực của tín ngưỡng Thành Hoàng làng, điển hình là Đại lễ kính thánh Đa Minh đã thu hút đông đảo tín đồ. Tuy nhiên, luận án cũng phân tích các nguyên nhân dẫn đến những biểu hiện lệch lạc từ phía người Công giáo (do truyền thống từ cha ông) và từ phía tín ngưỡng truyền thống (sự phục hồi nhanh chóng của các loại hình tín ngưỡng dân gian trong điều kiện kinh tế thị trường nảy sinh nhiều mặt trái, cùng với hạn chế của cán bộ làm công tác văn hóa). Từ đó, luận án dự báo xu hướng tiêu cực trong thực hành các tín ngưỡng này sẽ diễn biến phức tạp hơn và đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực, trong đó có việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa Công giáo.
Kết luận của luận án khẳng định tín ngưỡng, tôn giáo là một vấn đề phức tạp mang tính lịch sử. Việt Nam là một quốc gia đa tín ngưỡng, tôn giáo, nơi các tôn giáo ngoại nhập thường chung sống hòa bình với các tín ngưỡng bản địa. Giáo phận Bùi Chu - Nam Định là một ví dụ điển hình của sự giao thoa này. Sản phẩm của luận án được đánh giá là tài liệu tham khảo có giá trị cho các cơ quan, cá nhân nghiên cứu, giảng dạy về tôn giáo, cũng như các cơ quan chức năng làm công tác tôn giáo.