NGHIÊN CỨU NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM: TIẾP CẬN ĐA CẤP ĐỘ
Kinh tế phát triển (Mã số: 62310105)
Luận án "NGHIÊN CỨU NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM: TIẾP CẬN ĐA CẤP ĐỘ" của Hoàng Văn Việt, chuyên ngành Kinh tế phát triển, tập trung phân tích năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Nghiên cứu này đặt ra mục tiêu tổng quan lý thuyết về năng lực cạnh tranh và phân tích năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp Việt Nam ở nhiều mức độ và phạm vi khác nhau, sử dụng các cách tiếp cận đa chiều.
Luận án giải quyết các khoảng trống nghiên cứu bằng cách áp dụng nhiều chỉ số thương mại quốc tế như RCA, RTA, NRCA, TCI, ESI để đánh giá năng lực cạnh tranh tĩnh và động theo thời gian, đồng thời kiểm định tính nhất quán của các chỉ số này. Bên cạnh đó, mô hình Ma trận Phân tích Chính sách (PAM) kết hợp phân tích độ nhạy được sử dụng để đánh giá lợi thế cạnh tranh của các loại cây trồng thay thế. Dữ liệu thứ cấp từ UN Comtrade giai đoạn 1997-2015 được dùng cho phân tích thương mại, và dữ liệu sơ cấp/thứ cấp tại Bến Tre năm 2017 cho phân tích kinh tế.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng Việt Nam có lợi thế cạnh tranh mạnh ở các ngành cây trồng (gia vị, lúa gạo, cà phê, chè, quả & rau) và thủy sản, nhưng yếu ở chăn nuôi và thực phẩm chế biến. Theo thời gian, Việt Nam có xu hướng mất lợi thế ở các ngành mạnh và đạt được ở các ngành yếu. Trong ASEAN, Việt Nam, Thái Lan và Indonesia thuộc nhóm có năng lực cạnh tranh mạnh nhất, và các quốc gia này có tính bổ sung yếu nhưng cạnh tranh mạnh trên thị trường thế giới. Tại Bến Tre, bưởi có lợi thế cạnh tranh mạnh nhất theo PAM, trong khi lúa gạo yếu nhất; dừa ở mức trung bình. Lợi nhuận xã hội thường cao hơn lợi nhuận tư nhân.
Dựa trên các kết quả này, luận án đề xuất các hàm ý chính sách quan trọng, bao gồm: (i) tái cấu trúc mô hình thương mại và sản xuất nông nghiệp theo hướng giá trị gia tăng cao, quản lý hiện đại và công nghệ cao; (ii) duy trì thứ hạng cạnh tranh của các ngành chủ lực thông qua đầu tư vào khoa học công nghệ và chất lượng; (iii) mở rộng và tăng cường hội nhập khu vực và toàn cầu, tận dụng các thị trường bổ sung và tăng cường đối tác; (iv) quy hoạch canh tác tổng thể để tối ưu hóa lựa chọn cây trồng; và (v) thúc đẩy nông nghiệp bền vững và thích nghi với biến đổi khí hậu bằng các giải pháp ngắn hạn và dài hạn. Luận án đóng góp vào kho tài liệu kinh tế học bằng việc cung cấp bằng chứng về tính nhất quán của các chỉ số thương mại ở Việt Nam và ASEAN, cũng như so sánh các cách tiếp cận kinh tế và thương mại.