NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT, THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ TÁC DỤNG CHỐNG VIÊM CỦA CÂY NHO RỪNG (Vitis heyneana Roem. & Schult.), HỌ NHO (VITACEAE)
Dược liệu - Dược học cổ truyền
Luận án tập trung nghiên cứu toàn diện về cây Nho rừng (Vitis heyneana Roem. & Schult.), loài thực vật được sử dụng rộng rãi trong y học dân gian tại các tỉnh phía Bắc Việt Nam để chữa phong thấp, an thai và giải nhiệt. Mặc dù có giá trị truyền thống, nghiên cứu khoa học về loài này ở Việt Nam và trên thế giới còn rất hạn chế.
Mục tiêu của luận án là mô tả đặc điểm thực vật, nghiên cứu thành phần hóa học và đánh giá tác dụng chống viêm của cây Nho rừng. Công trình đã tiến hành mô tả chi tiết đặc điểm hình thái, giải phẫu thân, lá và đặc điểm vi học của bột dược liệu, đồng thời khẳng định tên khoa học của mẫu nghiên cứu.
Về hóa học, luận án là công bố đầu tiên về thành phần hóa học của Vitis heyneana ở Việt Nam. Nghiên cứu đã định tính các nhóm chất chính như flavonoid, tanin, acid amin, đường khử, polysaccharid, chất béo và sterol. Đặc biệt, 16 hợp chất tinh khiết đã được phân lập và xác định cấu trúc, trong đó có 9 hợp chất lần đầu tiên được phân lập từ loài Nho rừng (gồm 2-r-viniferin, betulifol A, vitisinol C, α-viniferin, amurensin B, vitisinol B, cis-vitisin B, acid protocatechuic, daucosterol) và 2 hợp chất lần đầu tiên được phân lập từ chi Vitis (là shoreaketon và dehydrocostus lacton).
Về tác dụng sinh học, đây là công bố đầu tiên về tác dụng chống viêm và giảm đau của loài Vitis heyneana. Cao chiết ethyl acetat (VHE) từ phần trên mặt đất của Nho rừng thể hiện tác dụng ức chế mạnh nhất sự biểu hiện COX-2 gây ra bởi LPS trong đại thực bào RAW264.7. Trong thử nghiệm in vivo, VHE cho thấy tác dụng chống viêm cấp tính trên mô hình phù chân chuột và tác dụng giảm đau rõ rệt trên mô hình gây đau quặn bằng acid acetic. Hơn nữa, hợp chất (-)-trans-ε-viniferin (VH6) đã được thăm dò cơ chế, cho thấy khả năng làm giảm mức độ biểu hiện COX-2, iNOS, sự sản sinh PGE2, NO và hoạt tính NF-kB một cách phụ thuộc nồng độ.
Những kết quả này không chỉ tạo cơ sở khoa học cho việc sử dụng Nho rừng trong y học dân gian mà còn gợi ý tiềm năng phát triển các sản phẩm điều trị các bệnh lý viêm đau xương khớp trong tương lai. Luận án kiến nghị nghiên cứu xây dựng tiêu chuẩn cơ sở dược liệu và phát triển sản phẩm chống viêm từ loài này.