Luận án Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở Thành phố Hà Nội trong điều kiện áp dụng mô hình chính quyền đô thị

Tên luận án:

PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG MÔ HÌNH CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ

Ngành:

Tài chính - Ngân hàng

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở Thành phố Hà Nội trong điều kiện áp dụng mô hình chính quyền đô thị" của Phạm Thanh Hà tập trung nghiên cứu sự cần thiết của việc hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách nhà nước (NSNN) tại Hà Nội, một đô thị loại đặc biệt đang trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ và thí điểm mô hình chính quyền đô thị từ ngày 01/7/2021. Bối cảnh này đặt ra yêu cầu điều chỉnh phân cấp NSNN hiện hành, vốn còn một số bất cập như chưa gắn chặt với yêu cầu quản lý kinh tế - xã hội và chưa phù hợp với mô hình chính quyền đô thị mới, đặc biệt khi các phường không còn là cấp ngân sách, đòi hỏi điều chỉnh phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi.

Mục đích nghiên cứu của luận án là đề xuất hệ thống các quan điểm, định hướng và giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện phân cấp quản lý NSNN giữa các cấp chính quyền địa phương (CQĐP) ở TP. Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Để đạt được mục tiêu này, nghiên cứu đã tổng quan các công trình liên quan, hệ thống hóa lý luận về phân cấp quản lý NSNN ở đô thị, nghiên cứu kinh nghiệm trong nước và quốc tế, đồng thời phân tích, đánh giá thực trạng phân cấp quản lý NSNN tại Hà Nội giai đoạn 2011-2022.

Những đóng góp mới của luận án bao gồm việc làm rõ đặc trưng của mô hình quản lý CQĐP và phân cấp NSNN ở đô thị, xây dựng các chỉ số đánh giá định lượng và định tính, cùng việc rút ra các bài học kinh nghiệm quý báu cho Hà Nội từ kinh nghiệm quốc tế và trong nước. Về thực tiễn, luận án đã đánh giá các yếu tố tác động, phân tích thực trạng phân cấp quản lý NSNN giai đoạn 2011-2022, từ đó đề xuất 04 nhóm giải pháp toàn diện (hoàn thiện phân cấp thu, chi, điều hòa NSNN và các giải pháp hỗ trợ), kèm theo các kiến nghị cụ thể với các cơ quan trung ương để triển khai hiệu quả. Công trình này mang tính độc lập, không trùng lặp, cung cấp một cái nhìn chuyên sâu về quản lý tài chính công đô thị.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở ĐÔ THỊ

  • 1.1. CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ, NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ HỆ THỐNG NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
    • 1.1.1. Chính quyền đô thị
      • 1.1.1.1. Khái niệm và đặc điểm tổ chức chính quyền đô thị
        • 1.1.1.1.1. Khái niệm chính quyền đô thị
        • 1.1.1.1.2. Đặc điểm tổ chức chính quyền đô thị
      • 1.1.1.2. Các mô hình chính quyền đô thị
    • 1.1.2. Ngân sách nhà nước
    • 1.1.3. Hệ thống ngân sách nhà nước và tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước
      • 1.1.3.1. Hệ thống ngân sách nhà nước
      • 1.1.3.2. Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước
        • 1.1.3.2.1. Khái niệm tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước
        • 1.1.3.2.2. Nguyên tắc tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước
        • 1.1.3.2.3. Căn cứ tổ chức hệ thống NSNN
        • 1.1.3.2.4. Các mô hình tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước
  • 1.2. PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở ĐÔ THỊ
    • 1.2.1. Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước
      • 1.2.1.1. Khái niệm
      • 1.2.1.2. Các hình thức phân cấp
        • 1.2.1.2.1. Theo cách thức thực hiện các nội dung phân cấp
        • 1.2.1.2.2. Theo mức độ thực hiện các nội dung phân cấp
        • 1.2.1.2.3. Theo nội dung phân cấp
    • 1.2.2. Những đặc trưng cơ bản trong phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở đô thị
    • 1.2.3. Căn cứ phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở đô thị
      • 1.2.3.1. Cấu trúc nhà nước và tổ chức hệ thống chính quyền nhà nước ở đô thị
      • 1.2.3.2. Phân cấp chức năng kinh tế - xã hội cho chính quyền nhà nước ở đô thị
    • 1.2.4. Nguyên tắc phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở đô thị
    • 1.2.5. Nội dung phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở đô thị
      • 1.2.5.1. Phân cấp quản lý thu ngân sách nhà nước
      • 1.2.5.2. Phân cấp quản lý chi ngân sách nhà nước
      • 1.2.5.3. Điều hoà ngân sách
    • 1.2.6. Các chỉ số đánh giá phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở đô thị
      • 1.2.6.1. Các chỉ số định lượng
        • (1) Nhóm các chỉ số đánh giá mức độ phân cấp quản lý NSNN
        • (2) Chỉ số đánh giá mức độ hiệu quả trong phân cấp quản lý NSNN
      • 1.2.6.2. Các chỉ số định tính
    • 1.2.7. Những nhân tố ảnh hưởng đến phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở đô thị
      • 1.2.7.1. Những nhân tố chủ quan
        • 1.2.7.1.1. Tổ chức bộ máy, cơ chế vận hành, trình độ quản lý của bộ máy quản lý chính quyền đô thị
        • 1.2.7.1.2. Tính chất và mức độ phân cấp về quản lý hành chính, kinh tế, xã hội giữa các cấp chính quyền đô thị
      • 1.2.7.2. Những nhân tố khách quan
        • 1.2.7.2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của đô thị
        • 1.2.7.2.2. Phân cấp quản lý hành chính, kinh tế, xã hội và ngân sách giữa trung ương và địa phương
    • 1.2.8. Vai trò của phân cấp quản lý ngân sách nhà nước với phát triển kinh tế xã hội ở đô thị
  • 1.3. KINH NGHIỆM VỀ PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở ĐÔ THỊ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO THÀNH PHỐ HÀ NỘI
    • 1.3.1. Kinh nghiệm về phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở một số đô thị trên thế giới
      • 1.3.1.1. Phân cấp quản lý chi ngân sách nhà nước
      • 1.3.1.2. Phân cấp quản lý thu ngân sách nhà nước
      • 1.3.1.3. Điều hòa ngân sách
    • 1.3.2. Kinh nghiệm về phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở Thành phố Hồ Chí Minh
    • 1.3.3. Bài học kinh nghiệm cho Thành phố Hà Nội

• Chương 2: THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI

  • 2.1. TỔNG QUAN VỀ MÔ HÌNH CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ VÀ TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI
    • 2.1.1. Giới thiệu chung về Thành phố Hà Nội
    • 2.1.2. Mô hình chính quyền đô thị ở Thành phố Hà Nội và tác động của nó đến phân cấp quản lý ngân sách thành phố
      • 2.1.2.1. Mô hình chính quyền đô thị ở Thành phố Hà Nội
      • 2.1.2.2. Tác động của mô hình chính quyền đô thị đến phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở Thành phố Hà Nội
    • 2.1.3. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố Hà Nội tác động đến phân cấp quản lý ngân sách thành phố
  • 2.2. THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH GIỮA CÁC CẤP CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2011-2022
    • 2.2.1. Thực trạng hệ thống ngân sách của Thành phố Hà Nội
    • 2.2.2. Phân cấp quản lý thu ngân sách nhà nước
      • Tỷ lệ phần trăm phân chia giữa các cấp ngân sách
      • Thu ngân sách cấp thành phố
      • Thu ngân sách quận, huyện, thị xã (gồm cả ngân sách cấp xã)
    • 2.2.3. Phân cấp quản lý chi ngân sách nhà nước
      • Chi ngân sách cấp thành phố
      • Chi ngân sách quận, huyện, thị xã (gồm cả cấp xã)
    • 2.2.4. Điều hoà ngân sách
  • 2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG THỰC TRẠNG PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH GIỮA CÁC CẤP CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2011 – 2022
    • 2.3.1. Những kết quả đạt được
    • 2.3.2. Hạn chế và nguyên nhân
      • 2.3.2.1. Hạn chế
        • Hạn chế về phân cấp quản lý thu NSNN
        • Hạn chế về phân cấp quản lý chi NSNN
        • Hạn chế về điều hòa ngân sách
      • 2.3.2.2 Nguyên nhân
        • Nguyên nhân chủ quan
        • Nguyên nhân khách quan

• Chương 3: HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG MÔ HÌNH CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ

  • 3.1. MỤC TIÊU, ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI VÀ QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI ĐẾN NĂM 2030, TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2045
    • 3.1.1. Mục tiêu, định hướng phát triển kinh tế xã hội
    • 3.1.2. Quan điểm, định hướng hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở Thành phố Hà Nội
      • 3.1.2.1. Quan điểm hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách nhà nước giữa các cấp chính quyền địa phương ở Thành phố Hà Nội
      • 3.1.2.2. Định hướng phân cấp quản lý ngân sách nhà nước giữa các cấp chính quyền của Thành phố Hà Nội
  • 3.2. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC GIỮA CÁC CẤP CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG MÔ HÌNH CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ
    • 3.2.1. Giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý thu ngân sách nhà nước
      • 3.2.1.1. Phân nhóm phân cấp nguồn thu ngân sách của các cấp phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng quận, huyện, thị xã
      • 3.2.1.2. Sử dụng tiêu chí thu nhập bình quân đầu người làm cơ sở phân cấp nguồn thu cho ngân sách cấp huyện
      • 3.2.1.3. Tăng cường phân cấp một số nguồn thu cho ngân sách cấp thành phố
      • 3.2.1.4. Tăng cường phân cấp một số nguồn thu cho ngân sách quận, huyện, thị xã
    • 3.2.2. Giải pháp hoàn thiện phân cấp quản lý chi ngân sách nhà nước
      • Điều chỉnh nhiệm vụ chi NSCX đề phù hợp với mô hình chính quyền đô thị.
      • Hoàn thiện phân cấp nhiệm vụ chi ngân sách phù hợp với phân cấp quản lý KT-XH.
      • Hoàn thiện phân cấp nhiệm vụ chi ĐTPT.
      • Hoàn thiện phân cấp nhiệm vụ chi thường xuyên
    • 3.2.3. Giải pháp hoàn thiện điều hòa ngân sách nhà nước
    • 3.2.4. Giải pháp hỗ trợ hoàn thiện phân cấp quản lý ngân sách nhà nước
  • 3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ ĐỂ THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP PHÂN CẤP QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG MÔ HÌNH CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ
    • 3.3.1. Kiến nghị với Quốc hội
    • 3.3.2. Kiến nghị với Chính phủ, các Bộ, ngành