PHÂN TÍCH HIỆU QUẢ SẢN XUẤT VÀ TĂNG TRƯỞNG NĂNG SUẤT CÁC YẾU TỐ TỔNG HỢP CỦA HỘ TRỒNG LÚA JASMINE TẠI ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
Kinh tế Nông nghiệp (Mã ngành: 96 20 115)
Luận án tiến sĩ "Phân tích hiệu quả sản xuất và tăng trưởng năng suất các yếu tố tổng hợp của hộ trồng lúa Jasmine tại Đồng bằng sông Cửu Long" của Ngô Anh Tuấn, thực hiện tại Trường Đại học Cần Thơ vào năm 2023, tập trung vào việc đánh giá hiệu quả và tăng trưởng năng suất trong sản xuất lúa Jasmine, một giống lúa chủ lực được Chính phủ Việt Nam khuyến khích phát triển.
Nghiên cứu được đặt trong bối cảnh Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), vựa lúa lớn nhất cả nước, đang đối mặt với tình trạng năng suất lúa không tăng trưởng đáng kể và diện tích trồng lúa Jasmine sụt giảm mạnh từ 2017 đến 2020. Các nguyên nhân chính được chỉ ra bao gồm khai thác tài nguyên đất quá mức dẫn đến thoái hóa, cằn cỗi, cùng với việc lạm dụng phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật làm tăng chi phí và giảm hiệu quả kinh tế. Điều này đã khiến nhiều nông dân chuyển sang trồng các giống lúa khác, đi ngược lại định hướng phát triển thương hiệu gạo quốc gia.
Mục tiêu chính của luận án là ước lượng và đánh giá hiệu quả sản xuất (hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả kinh tế) và tăng trưởng năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) của các hộ trồng lúa Jasmine. Từ đó, đề xuất các hàm ý chính sách nhằm nâng cao hiệu quả và năng suất. Luận án sử dụng phương pháp ước lượng một bước (one-stage estimation) cho hàm sản xuất biên ngẫu nhiên và hàm lợi nhuận biên ngẫu nhiên, dựa trên dữ liệu bảng được thu thập từ 546 quan sát của 375 hộ nông dân trong vụ Đông Xuân 2017 và 273 hộ trong vụ Đông Xuân 2019 tại bốn tỉnh trọng điểm: Kiên Giang, An Giang, Đồng Tháp và Cần Thơ.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, hiệu quả kỹ thuật trung bình của các hộ đạt 88,21%, trong khi hiệu quả kinh tế trung bình đạt 79,67%, cho thấy vẫn còn tiềm năng cải thiện đáng kể. Các yếu tố như tập huấn kỹ thuật và tín dụng có tác động tích cực đến hiệu quả kỹ thuật và kinh tế, trong khi trình độ học vấn cao và quy mô lao động gia đình lại kìm hãm hiệu quả kỹ thuật. Về các yếu tố đầu vào, việc tăng lượng phân đạm, kali, áp dụng phương pháp gieo sạ hàng và xử lý rơm rạ bằng cách đốt góp phần tăng năng suất và lợi nhuận.
Tăng trưởng năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) của hộ trồng lúa Jasmine tại ĐBSCL là tích cực, đạt khoảng 15,47% trong giai đoạn 2017-2019 (bình quân 3,93%/năm). Sự tăng trưởng này chủ yếu được thúc đẩy bởi tăng trưởng hiệu quả quy mô (14,48%) và tiến bộ khoa học công nghệ (1,80%). Tuy nhiên, hiệu quả kỹ thuật lại hạn chế sự tăng trưởng TFP (-0,81%). Điều này cho thấy tiến bộ khoa học công nghệ là yếu tố then chốt để tiếp tục cải thiện TFP trong tương lai.
Dựa trên những phát hiện này, luận án đề xuất các giải pháp toàn diện cho cả Nhà nước và người sản xuất. Đối với Nhà nước, cần tăng cường hỗ trợ vốn, tuyên truyền kiến thức kinh tế và thị trường, hướng dẫn sử dụng đầu vào hiệu quả, đầu tư nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, cũng như khuyến khích liên kết nông dân - doanh nghiệp. Đối với người sản xuất, cần tích cực nâng cao trình độ chuyên môn, tham gia các chương trình khuyến nông, chủ động ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và tuân thủ các khuyến cáo kỹ thuật trong sử dụng vật tư nông nghiệp.