Ảnh hưởng của chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế đến tính ổn định của lợi nhuận tại các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam
Kế toán
Luận án tập trung nghiên cứu "Ảnh hưởng của chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế đến tính ổn định của lợi nhuận tại các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam". Mục tiêu chính của nghiên cứu là đo lường tính ổn định của lợi nhuận (LN) và các thành phần trong LN, đồng thời xác định ảnh hưởng của chênh lệch giữa lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế (BTD) cùng các nguyên nhân gây ra BTD đến tính ổn định này. Luận án cũng tìm hiểu sự khác biệt về tính ổn định của LN và các thành phần dưới ảnh hưởng của BTD qua các giai đoạn áp dụng chế độ kế toán tại Việt Nam, đặc biệt là trước và sau khi áp dụng Thông tư 200.
Để đạt được mục tiêu, nghiên cứu giải quyết các câu hỏi về tính ổn định của LN và các thành phần, ảnh hưởng của BTD, và ảnh hưởng của các nguyên nhân gây ra BTD (như điều chỉnh LN, tránh thuế, sự khác biệt giữa chuẩn mực kế toán và thuế) đến tính ổn định này, có so sánh giữa hai giai đoạn 2010-2014 và 2015-2019. Đối tượng nghiên cứu bao gồm tính ổn định của LN, các thành phần trong LN, BTD và các nguyên nhân gây ra BTD của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam (HOSE và HNX) với dữ liệu thu thập từ năm 2010 đến 2019. Mẫu nghiên cứu loại trừ các công ty có ít quan sát, thuộc nhóm ngành ngân hàng, tài chính, bảo hiểm, không thu thập đủ dữ liệu hoặc không áp dụng Thông tư 200 sau năm 2014, với tổng số 558 công ty.
Nghiên cứu đóng góp về mặt lý thuyết bằng cách củng cố các lý thuyết về BTD, tính ổn định của LN trong bối cảnh Việt Nam, cung cấp bằng chứng thực nghiệm và cách thức phân nhóm công ty dựa trên nguyên nhân BTD, đồng thời chỉ ra ảnh hưởng của chế độ kế toán mới. Về mặt thực tiễn, kết quả giúp nâng cao chất lượng dự đoán LN, hỗ trợ nhà đầu tư, cổ đông ra quyết định, cung cấp thông tin cho nhà quản lý và kế toán trưởng, cũng như làm cơ sở cho các cơ quan nhà nước và nhà hoạch định chính sách xây dựng quy định kế toán và thuế phù hợp.
Luận án chỉ ra các khe hổng nghiên cứu hiện tại tại Việt Nam, bao gồm việc thiếu cái nhìn toàn diện về tính ổn định của LN trong 10 năm qua, thiếu nghiên cứu ảnh hưởng đồng thời của BTD đến cả thành phần dồn tích và dòng tiền, cũng như sự thiếu hụt các nghiên cứu về ảnh hưởng của BTD và các nguyên nhân gây ra BTD đến tính ổn định của LN tại các nước đang phát triển. Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm LN kế toán, thu nhập chịu thuế, tính ổn định của LN và các thành phần, BTD và các nguyên nhân gây BTD. Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết nền như lý thuyết thông tin hữu ích, lý thuyết các bên liên quan, lý thuyết đại diện và lý thuyết kế toán thực chứng. Các giả thuyết nghiên cứu được xây dựng về tính ổn định của LN và các thành phần, cũng như ảnh hưởng của BTD và các nguyên nhân gây BTD đến tính ổn định này. Phương pháp nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng và các mô hình hồi quy để kiểm định các giả thuyết, với việc khắc phục các khuyết tật mô hình bằng FGLS.