Tên luận án:
CẢM HỨNG SÁNG TÁC TRONG THƠ VĂN CỦA CÁC CHIẾN SĨ YÊU NƯỚC TRONG NHÀ TÙ THỰC DÂN NỬA ĐẦU THẾ KỈ XX
Ngành:
LÍ LUẬN VĂN HỌC
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Cảm hứng sáng tác trong thơ văn của các chiến sĩ yêu nước trong nhà tù thực dân nửa đầu thế kỉ XX" là một nghiên cứu chuyên sâu về vai trò trọng yếu của cảm hứng trong quá trình sáng tạo nghệ thuật, đặc biệt trong bối cảnh văn học yêu nước ra đời tại nhà tù thực dân Việt Nam. Đề tài này được chọn vì sự thiếu vắng các công trình nghiên cứu chuyên sâu về thành tựu và giá trị của bộ phận văn học đặc thù này, đồng thời nhằm làm nổi bật tinh thần dân tộc và ý chí kiên cường của các chiến sĩ.
Mục đích của luận án là tìm hiểu thế giới tâm hồn phong phú, ý chí và nghị lực phi thường của những người yêu nước bị giam cầm; phân tích và chỉ ra các biểu hiện cảm hứng sáng tác tiêu biểu như khát vọng tự do, lòng yêu nước, lý tưởng cách mạng, tinh thần lạc quan, tình yêu thiên nhiên và lòng thương đồng bào. Luận án cũng làm sáng rõ các phương thức biểu hiện nghệ thuật và thành tựu cơ bản của văn thơ yêu nước trong nhà tù, từ đó khẳng định vị trí và vai trò quan trọng của nó trong dòng chảy văn học Việt Nam hiện đại.
Để đạt được mục tiêu này, nghiên cứu khái quát bối cảnh lịch sử cuối thế kỷ XIX đến nửa đầu thế kỷ XX, làm sáng tỏ khái niệm cảm hứng sáng tác và mối quan hệ với tâm lý học sáng tạo, đồng thời làm nổi bật giá trị nội dung và hình thức nghệ thuật của các tác phẩm. Đây là công trình đầu tiên đi sâu tìm hiểu có hệ thống về cảm hứng sáng tác trong thơ văn của các chiến sĩ yêu nước trong nhà tù thực dân, góp phần phác thảo diện mạo văn học đầy bi tráng, giàu giá trị sử liệu và giáo dục truyền thống yêu nước.
Kết quả nghiên cứu khẳng định văn học nhà tù là một di sản phong phú, phản ánh chân thực ngọn lửa đấu tranh chống áp bức, được tạo nên bởi ý chí, lòng yêu nước và tinh thần dũng cảm. Các sáng tác này thể hiện những cảm xúc trào dâng, căm thù giặc sâu sắc, đồng thời khắc họa những phẩm chất cao đẹp của người chiến sĩ. Cảm hứng sáng tác đa dạng, từ tình cảm chung của đất nước đến nỗi niềm riêng tư, thế sự, tạo nên tính thống nhất và độc đáo. Mặc dù bình dị, mộc mạc, thơ văn yêu nước trong nhà tù vẫn giàu giá trị tư tưởng và tầm vóc thời đại, đóng góp vào sự phát triển của văn chương cách mạng Việt Nam.
Mục lục chi tiết:
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
- 1.1. Trong quá trình sáng tạo nghệ thuật, cảm hứng sáng tác được xem là khâu trọng yếu.
- 1.2. Lịch sử văn học Việt Nam trải qua nhiều thời kì và hoàn cảnh khác nhau, trong đó có sự góp mặt của một bộ phận văn học đầy bi tráng được ra đời trong nhà tù quân xâm lược.
- 1.3. Tìm hiểu về cảm hứng sáng tác trong thơ văn của các chiến sĩ yêu nước trong nhà tù thực dân sẽ thấy được vai trò của cảm hứng trong sáng tác cũng như đời sống tinh thần phong phú của các chiến sĩ - nghệ sĩ.
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- 2.1. Đối tượng nghiên cứu
- 2.2. Phạm vi nghiên cứu
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- 3.1. Mục đích nghiên cứu
- 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp hệ thống
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
- Phương pháp loại hình
- Phương pháp phỏng vấn, trực quan
- Phương pháp nghiên cứu xã hội học
- Phương pháp liên ngành
- Phương pháp nghiên cứu văn học sử
- Phương pháp so sánh
5. Đóng góp mới của luận án
6. Cấu trúc của luận án
NỘI DUNG
Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CẢM HỨNG VÀ CẢM HỨNG SÁNG TÁC THƠ VĂN YÊU NƯỚC TRONG NHÀ TÙ THỰC DÂN
- 1.1. Khái quát về cảm hứng và cảm hứng sáng tác
- 1.1.1. Về khái niệm cảm hứng và cảm hứng sáng tác
- 1.1.2. Quan niệm của người nghệ sĩ về cảm hứng sáng tác
- 1.1.3. Cảm hứng sáng tác từ góc nhìn tâm lý học sáng tạo
- 1.1.4. Cảm hứng sáng tác trong văn học nghệ thuật
- 1.1.5. Cảm hứng sáng tác trong văn học Đông Á
- 1.1.6. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu về cảm hứng sáng tác
- 1.2. Văn học nhà tù và vấn đề nghiên cứu về cảm hứng sáng tác trong văn học nhà tù
- 1.2.1. Cảm hứng sáng tác trong văn học nhà tù thực dân – sự kết hợp giữa ý thức trách nhiệm xã hội và ý thức sáng tạo nghệ thuật
- 1.2.1.1. Về hiện tượng văn học trong nhà tù trên thế giới
- 1.2.1.2. Văn học yêu nước trong nhà tù như là sự kết hợp giữa ý thức trách nhiệm xã hội và ý thức sáng tạo nghệ thuật
- 1.2.1.3. Văn học yêu nước Việt Nam trong nhà tù thực dân từ cái nhìn lịch đại
- 1.2.1.4. Tính chức năng của dòng văn học yêu nước trong nhà tù và giá trị của dòng văn học này từ cái nhìn đương đại
- 1.2.1.5. Về loại hình tác giả và một số thể loại tiêu biểu của văn chương yêu nước trong nhà tù thực dân
- 1.2.2. “Lối viết chính trị” và ảnh hưởng của “lối viết chính trị” với văn học yêu nước trong tù
- 1.2.3. Các công trình nghiên cứu về văn học yêu nước trong nhà tù thực dân
- 1.2.3.1. Các công trình nghiên cứu tiêu biểu về văn học yêu nước và cách mạng nửa đầu thế kỉ XX
- 1.2.3.2. Một số công trình nghiên cứu về bộ phận văn học trong nhà tù thực dân nửa đầu thế kỉ XX
- * Tiểu kết Chương 1
Chương 2. NHỮNG NHÂN TỐ CHI PHỐI CẢM HỨNG SÁNG TÁC THƠ VĂN YÊU NƯỚC TRONG NHÀ TÙ
- 2.1. Bối cảnh lịch sử mang tính đặc thù
- 2.1.1. Bối cảnh lịch sử Việt Nam cuối thế kỉ XIX sang đầu thế kỉ XX
- 2.1.2. Các phong trào yêu nước cuối thế kỉ XIX sang đầu thế kỉ XX và những tác động đối với dòng văn học trong nhà tù
- 2.1.3. Người chiến sĩ cách mạng với truyền thống yêu nước
- 2.1.4. Chính sách đàn áp người yêu nước của thực dân Pháp
- 2.2. Hoàn cảnh sáng tác đặc thù của các chiến sĩ yêu nước
- 2.2.1. Hoàn cảnh sáng tác
- 2.2.2. Mối quan hệ giữa hoàn cảnh sống và sáng tác
- 2.3. Quan niệm sáng tác
- 2.3.1. Quan niệm nhân sinh
- 2.3.2. Quan niệm nghệ thuật
- 2.4. Hai loại hình văn học tiêu biểu của người chiến sĩ yêu nước trong nhà tù
- 2.5. Hoạt động truyền bá và tiếp nhận văn học yêu nước trong nhà tù thực dân
- 2.5.1. Hoạt động truyền bá văn thơ yêu nước trong nhà tù
- 2.5.2. Hoạt động tiếp nhận thơ văn yêu nước trong nhà tù
- 2.5.2.1. Về người tiếp nhận
- 2.5.2.2. Đặc điểm tiếp nhận
- 2.5.2.3. Hiệu quả tiếp nhận
- 2.5.2.4. Tiếp nhận văn học nhà tù trong tương quan với bộ phận văn học hợp pháp
- * Tiểu kết Chương 2
Chương 3. NHỮNG HÌNH THÁI CẢM HỨNG SÁNG TÁC THƠ VĂN YÊU NƯỚC TRONG NHÀ TÙ
- 3.1. Khát vọng tự do, nỗi nhục nước mất, dân nô lệ
- 3.2. Cảm hứng hướng về cội nguồn dân tộc, về truyền thống yêu nước
- 3.3. Cảm hứng về lý tưởng cách mạng, lạc quan chiến đấu
- 3.3.1. Lý tưởng cách mạng là nguồn cảm hứng mãnh liệt của người chiến sĩ – nghệ sĩ
- 3.3.2. Tinh thần lạc quan, tin tưởng vào tương lai
- 3.4. Cảm hứng lên án, tố cáo tội ác, thủ đoạn của thực dân xâm lược
- 3.5. Các trạng thái tâm hồn của người chiến sĩ yêu nước
- 3.5.1. Lòng yêu thiên thiên, yêu cuộc sống, thương đồng bào
- 3.5.2. Những nỗi niềm riêng tư, thế sự
- * Tiểu kết Chương 3
Chương 4. MỘT SỐ PHƯƠNG THỨC BIỂU HIỆN CẢM HỨNG SÁNG TÁC CỦA NGƯỜI CHIẾN SĨ YÊU NƯỚC TRONG NHÀ TÙ
- 4.1. Phương thức biểu hiện cảm hứng sáng tác trong thơ ca của các chiến sĩ yêu nước
- 4.1.1. Hình ảnh, ngôn ngữ thơ
- 4.1.2. Giọng điệu thơ
- 4.1.3. Những biểu tượng độc đáo góp phần biểu hiện cảm hứng
- 4.1.4. Không gian và thời gian nghệ thuật
- 4.1.4.1. Về không gian nghệ thuật
- 4.1.4.2. Về thời gian nghệ thuật
- 4.2. Phương thức biểu hiện cảm hứng sáng tác trong văn xuôi của các chiến sĩ yêu nước
- 4.2.1. Chất liệu hiện thực và điểm nhìn trần thuật
- 4.2.2. Giọng điệu trần thuật
- 4.2.3. Các yếu tố trữ tình ngoại đề
- 4.2.4. Không gian và thời gian nghệ thuật
- 4.2.4.1. Không gian thực tại tù túng và không gian lý tưởng, ước mơ
- 4.2.4.2. Thời gian vật lý và thời gian tâm lý
- * Tiểu kết Chương 4
KẾT LUẬN