Luận án Nghiên cứu sản xuất vắc-xin bất hoạt phòng bệnh hoại tử thần kinh cho cá mú (Epinephelus spp.) ở Việt Nam

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU SẢN XUẤT VẮC-XIN BẤT HOẠT PHÒNG BỆNH HOẠI TỬ THẦN KINH CHO CÁ MÚ (Epinephelus spp.)

Ngành:

Công nghệ Sinh học (Mã số: 942 02 01)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu sản xuất vắc-xin bất hoạt phòng bệnh hoại tử thần kinh (VNN) cho cá mú (Epinephelus spp.), một loài cá biển có giá trị kinh tế cao, đang chịu thiệt hại nghiêm trọng do vi rút hoại tử thần kinh (NNV). Ngành nuôi trồng thủy sản Việt Nam, dù là mũi nhọn kinh tế, vẫn đối mặt với thách thức lớn từ các dịch bệnh do vi rút. Bệnh VNN, với triệu chứng bơi lội không định hướng, thân sẫm màu, bỏ ăn và tỷ lệ chết cao 80-100% sau 3-5 ngày, đã được phát hiện ở nhiều loài cá mú tại Việt Nam.

Mục tiêu chung của nghiên cứu là tạo ra vắc-xin bất hoạt phòng bệnh VNN từ chủng vi rút phân lập tại miền Bắc Việt Nam. Các mục tiêu cụ thể bao gồm phân lập và lựa chọn chủng vi rút làm giống gốc, sản xuất vắc-xin bất hoạt và xây dựng quy trình kiểm tra chất lượng. Luận án đã thành công trong việc phân lập và tuyển chọn chủng vi rút TB05 từ các mẫu cá mú nhiễm bệnh ở miền Bắc làm giống gốc. Chủng này có độc lực cao (10^-6,8 TCID50/mL trên tế bào và 10^-7,5 LD50/mL trên cá), đạt độ thuần khiết và ổn định cao.

Nghiên cứu cũng tối ưu hóa các điều kiện sản xuất vắc-xin, bao gồm môi trường nuôi cấy tế bào GS01 (L-15 + 10% FBS, pH 7,0-7,4), liều gây nhiễm vi rút MOI 0,01 cho hiệu giá cao nhất sau 5 ngày, và hóa chất bất hoạt β-propiolactone 0,1%. Vắc-xin bán thành phẩm được phối trộn với nhôm hydroxit ở liều kháng nguyên tối thiểu 10^-7 TCID50/mL. Kết quả cho thấy vắc-xin đạt tiêu chuẩn về tính ổn định, vô trùng, an toàn 100% và mang lại tỷ lệ bảo hộ 75,8% cho cá sau 3 tháng. Tuy nhiên, lượng kháng thể giảm dần theo thời gian, gợi ý cần tiêm nhắc lại sau tháng thứ ba để duy trì hiệu quả. Luận án đã cung cấp dữ liệu khoa học quan trọng và mở đường cho việc phát triển vắc-xin bất hoạt phòng bệnh hoại tử thần kinh cho cá biển giá trị kinh tế cao tại Việt Nam, hướng tới sản xuất quy mô công nghiệp.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU
  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
  • 2. Mục tiêu nghiên cứu
  • 3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
    • 3.1. Ý nghĩa khoa học:
    • 3.2. Ý nghĩa thực tiễn:
  • 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
    • 4.1. Đối tượng nghiên cứu:
    • 4.2. Phạm vi nghiên cứu:
  • 5. Những đóng góp mới của luận án
  • 6. Bố cục của luận án
• Chương 1. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
  • 1.1. Một số đặc điểm sinh học của cá mú
  • 1.2. Tình hình dịch bệnh hoại tử thần kinh ở cá mú trên thế giới và Việt Nam
  • 1.3. Tổng quan về vi rút gây bệnh hoại tử thần kinh
  • 1.4. Tổng quan về vắc-xin thủy sản
• Chương 2. VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
  • 2.1. Vật liệu nghiên cứu
    • 2.1.1. Cá bệnh
    • 2.1.2. Cá thí nghiệm
    • 2.1.3. Tế bào
  • 2.2. Nội dung nghiên cứu
    • 2.2.1. Phân lập và lựa chọn được chủng vi rút gây bệnh hoại tử thần kinh làm giống gốc phục vụ chế tạo vắc-xin phòng bệnh hoại tử thần kinh cho cá mú.
    • 2.2.2. Sản xuất được vắc-xin bất hoạt phòng bệnh hoại tử thần kinh cho cá mú.
    • 2.2.3. Xây dựng quy trình kiểm tra chất lượng vắc-xin.
  • 2.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
    • 2.3.1. Địa điểm:
    • 2.3.2. Thời gian nghiên cứu:
  • 2.4. Phương pháp nghiên cứu
    • 2.4.1. Phương pháp thu và xử lý mẫu
    • 2.4.2. Kỹ thuật phân lập vi rút trên tế bào mẫn cảm GS01
    • 2.4.3. Kỹ thuật tách chiết ARN tổng số
    • 2.4.4. Kỹ thuật RT-PCR (Reverse Transcriptase PCR)
    • 2.4.5. Phương pháp tinh sạch sản phẩm PCR
    • 2.4.6. Phương pháp điện di trên gel agarose
    • 2.4.7. Phương pháp giải trình tự ADN
    • 2.4.8. Phương pháp xác định TCID50, LD50 của NNV
    • 2.4.9. Xác định điều kiện nhân giống vi rút
    • 2.4.10. Phương pháp bất hoạt vi rút
    • 2.4.11. Phương pháp tạo vắc-xin keo phèn
    • 2.4.12.Phương pháp trung hòa trên tế bào
    • 2.4.13. Phương pháp gây miễn dịch
    • 2.4.14. Phản ứng ELISA gián tiếp
    • 2.4.15. Phương pháp thử thách cường độc
    • 2.4.16. Đánh giá độ an toàn vắc-xin
    • 2.4.17. Đánh giá hiệu quả vắc-xin ở điều kiện thực nghiệm
    • 2.4.18. Phương pháp xử lý số liệu
• Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
  • 3.1. Kết quả phân lập, lựa chọn chủng giống gốc phục vụ sản xuất vắc-xin phòng bệnh hoại tử thần kinh cho cá mú
    • 3.1.1. Phân lập vi rút gây bệnh hoại tử thần kinh từ cá mú nghi nhiễm bệnh ở 4 tỉnh miền Bắc, Việt Nam.
    • 3.1.2. Xác định độc lực vi rút (TCID50 và LD50)
    • 3.1.3. Kết quả lựa chọn chủng giống gốc phục vụ chế tạo vắc-xin phòng bệnh hoại tử thần kinh ở cá mú.
  • 3.2. Kết quả chế tạo vắc-xin bất hoạt keo phèn phòng bệnh hoại tử thần kinh cho cá mú quy mô phòng thí nhiệm.
    • 3.2.1. Xác định liều gây nhiễm (multiplicity of infection - MOI) vào tế bào mẫn cảm và thời gian phù hợp để thu hoạch vi rút.
    • 3.2.2. Kết quả xác định điều kiện bất hoạt vi rút
    • 3.2.3. Xác định các điều kiện tạo vắc-xin bán thành phẩm
      • 3.2.3.1 Kết quả xác định liều lượng kháng nguyên thích hợp và thời gian gây miễn dịch cho cá.
      • 3.2.3.2. Kết quả xác định chất bổ trợ vắc-xin
      • 3.2.3.3. Đánh giá độ dài miễn dịch của vắc-xin bán thành phẩm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
  • 1. Kết luận
  • 2. Kiến nghị
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN