Tên luận án:
XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TOÁN NHẬN THỨC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ, NĂNG LỰC SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC HOÁ HỌC HỮU CƠ LỚP 11 NÂNG CAO
Ngành:
LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC, BỘ MÔN HÓA HỌC
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Xây dựng và sử dụng bài toán nhận thức nhằm phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo của học sinh trong dạy học hóa học hữu cơ lớp 11 nâng cao" được thực hiện trong bối cảnh giáo dục hiện nay chuyển từ trang bị kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực người học. Đề tài nhấn mạnh rằng bài toán nhận thức (BTNT) là một giải pháp quan trọng để phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo cho học sinh.
Mục đích nghiên cứu là xây dựng và sử dụng BTNT trong dạy học phần hóa học hữu cơ lớp 11 nâng cao, nhằm phát triển các năng lực cốt lõi cho học sinh và góp phần đổi mới phương pháp dạy học. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm: nghiên cứu cơ sở lí luận về thuyết nhận thức và phát triển năng lực; khảo sát thực trạng sử dụng BTNT; nghiên cứu nội dung hóa học hữu cơ lớp 11 nâng cao; đề xuất nguyên tắc, quy trình và xây dựng hệ thống BTNT (định tính, định lượng, thực tiễn); nghiên cứu cách sử dụng BTNT để phát triển năng lực; và thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả.
Luận án đã đóng góp bằng cách làm sáng tỏ hệ thống cơ sở lí luận về BTNT, đề xuất khái niệm mới về BTNT, các nguyên tắc, quy trình và tiêu chí đánh giá việc xây dựng và sử dụng BTNT. Nghiên cứu đã xây dựng mới 92 BTNT cho phần hóa học hữu cơ lớp 11 nâng cao và đề xuất cách sử dụng BTNT nhằm phát triển năng lực phát hiện, giải quyết vấn đề và năng lực sáng tạo của học sinh.
Kết quả thực nghiệm sư phạm trên 619 học sinh tại 8 trường THPT khẳng định tính đúng đắn và khả thi của đề tài, chứng minh rằng việc sử dụng BTNT rất hiệu quả trong việc phát triển các năng lực trên, phù hợp với nhu cầu học tập và định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông theo hướng tiếp cận năng lực sau năm 2015. Đề tài cũng đưa ra kiến nghị về việc khuyến khích giáo viên nghiên cứu, xây dựng và sử dụng BTNT, cũng như việc tích hợp BTNT vào sách giáo khoa mới và bồi dưỡng năng lực cho giáo viên.
Mục lục chi tiết:
- MỞ ĐẦU
- 1. Lí do chọn đề tài
- 2. Mục đích nghiên cứu
- 3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- 4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
- 4.1 Khách thể nghiên cứu
- 4.2 Đối tượng nghiên cứu
- 5. Phạm vi nghiên cứu
- 6. Phương pháp nghiên cứu
- 7. Giả thuyết khoa học
- 8. Đóng góp mới của luận án
- 9. Cấu trúc của luận án
- CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA BÀI TOÁN NHẬN THỨC VÀ VẤN ĐỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG
- 1.1 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
- 1.2. THUYẾT NHẬN THỨC – CƠ SỞ LÍ THUYẾT CỦA BÀI TOÁN NHÂN THỨC
- 1.2.1 Cơ sở tâm lý học của thuyết nhận thức (Recognitivism)
- 1.2.2 Cơ sở triết học của lý thuyết nhận thức
- 1.2.2.1 Những khái niệm cơ sở
- 1.2.2.2 Bản chất của nhận thức theo chủ nghĩa duy vật biện chứng
- 1.2.2.3 Con đường biện chứng sự nhận thức
- 1.3. ĐỔI MỚI PPDH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
- 1.3.1 Khái niệm về năng lực
- 1.3.2 Năng lực chung và năng lực chuyên biệt của HS
- 1.3.2.1 Năng lực chung
- 1.3.2.2 Năng lực chuyên biệt
- 1.3.3 Một số đặc điểm của năng lực
- 1.3.4 Một số năng lực cần tập trung phát triển cho HS THPT
- 1.3.4.1 Phát triển năng lực phát hiện giải quyết vấn đề cho HS
- 1.3.4.2 Phát triển năng lực sáng tạo cho HS
- 1.4 MỘT SỐ PPDH TÍCH CỰC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
- 1.4.1 Phương pháp đàm thoại phát hiện
- 1.4.2 Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
- 1.4.3 Phương tiện trực quan trong dạy học hóa học
- 1.4.4 Bài tập hoá học trong dạy học
- 1.5. BÀI TOÁN NHẬN THỨC (Cognitive problem)
- 1.5.1 Bài tập, bài toán và bài toán nhận thức
- 1.5.1.1 Khái niệm bài tập (excercise)
- 1.5.1.2 Khái niệm bài toán (problem)
- 1.5.1.3 Khái niệm bài toán nhận thức trong dạy học (gọi tắt là bài toán nhận thức: cognitive problem)
- 1.5.2 Mối quan hệ giữa bài tập, bài toán và bài toán nhận thức
- 1.5.3 Bài toán nhận thức và vấn đề phát triển năng lực HS
- 1.5.3.1 Sử dụng BTNT để phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho HS
- 1.5.3.2 BTNT và vấn đề phát triển năng lực sáng tạo
- 1.6 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG BÀI TOÁN NHẬN THỨC TRONG TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở VIỆT NAM
- 1.6.1 Lập kế hoạch điều tra
- 1.6.1.1 Mục đích của việc điều tra
- 1.6.1.2 Nội dung điều tra
- 1.6.1.3 Địa bàn điều tra
- 1.6.1.4 Đối tượng
- 1.6.1.5 Phương pháp điều tra, thời gian điều tra
- 1.6.2 Tiến hành và kết quả điều tra
- 1.6.2.1 Hai giai đoạn điều tra
- 1.6.2.2 Phân tích kết quả điều tra
- CHƯƠNG 2. XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TOÁN NHẬN THỨC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ, NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC HỮU CƠ LỚP 11 NÂNG CAO
- 2.1. MỤC TIÊU, CẤU TRÚC NỘI DUNG CHƯƠNG TRÌNH PHẦN HOÁ HỌC HỮU CƠ LỚP 9 VÀ LỚP 11
- 2.2 XÂY DỰNG BTNT TRONG DẠY HỌC PHẦN HOÁ HỌC HỮU CƠ LỚP 11 NC
- 2.2.1 Cơ sở khoa học của việc xây dựng BTNT phần hóa học hữu cơ
- 2.2.2 Nguyên tắc xây dựng, quy trình xây dựng và tiêu chí đánh giá BTNT
- 2.2.2.1 Nguyên tắc xây dựng BTNT
- 2.2.2.2 Quy trình xây dựng BTNT
- 2.2.2.3 Tiêu chí đánh BTNT
- 2.2.3 Xây dựng các dạng BTNT phần hóa học hữu cơ lớp 11 – NC
- 2.2.3.1 Xây dựng theo tính chất bài toán
- 2.2.3.2 Theo mức độ nhận thức
- 2.2.3.3 Xây dựng một số BTNT có nội dung liên quan đến thực hành và vận dụng kiến thức hoá học vào thực tiễn
- 2.2.4 Hệ thống BTNT phần hoá học hữu cơ lớp 11– NC
- 2.2.4.1 Xây dựng một số BTNT dạng định tính
- 2.2.4.2 Xây dựng một số BTNT dạng định lượng
- 2.3 SỬ DỤNG BÀI TOÁN NHẬN THỨC TRONG DẠY HỌC HOÁ HỌC
- 2.3.1 Sử dụng BTNT để phát triển một số năng lực của HS THPT
- 2.3.1.1 Nguyên tắc và yêu cầu khi sử dụng hệ thống BTNT để phát triển năng lực của HS THPT
- 2.3.1.2 Quy trình chung sử dụng hệ thống BTNT để phát triển năng lực của HS trong dạy học hóa học
- 2.3.2 Sử dụng BTNT để phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề
- 2.3.3 Sử dụng BTNT để phát triển năng lực sáng tạo cho HS
- 2.3.4 Sử dụng BTNT theo mục đích dạy học
- 2.3.4.1 Sử dụng BTNT trong dạng bài nghiên cứu bài học (tài liệu) mới
- 2.3.4.2 Sử dụng BTNT trong dạng bài hoàn thiện kiến thức, kĩ năng (ôn tập, luyện tập, thực hành)
- 2.3.5 Sử dụng BTNT có nội dung liên quan đến thực hành thí nghiệm và vận dụng kiến thức vào thực tiễn
- 2.4. THIẾT KẾ GIÁO ÁN CÓ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BTNT TRONG DẠY HỌC PHẦN HOÁ HỌC HỮU CƠ LỚP 11 – NÂNG CAO
- CHƯƠNG 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
- 3.1. MỤC ĐÍCH CỦA THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
- 3.2. NHIỆM VỤ CỦA THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
- 3.2.1 Xác định địa bàn, cách thức TNSP
- 3.2.2 Thiết kế các giáo án
- 3.2.3 Thiết kế công cụ đánh giá
- 3.2.4 Tiến hành TNSP, thu thập dữ liệu TNSP
- 3.2.5 Phân tích dữ liệu TNSP và rút ra kết luận
- 3.3 NỘI DUNG THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
- 3.4 TIẾN HÀNH THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
- 3.4.1. Thực nghiệm sư phạm thăm dò
- 3.4.2. Thực nghiệm sư phạm lần 1
- 3.4.3 Thực nghiệm sư phạm lần 2
- 3.5. XỬ LÝ, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
- 3.5.1. Phân tích dữ liệu thực nghiệm đánh giá về kiến thức
- 3.5.1.1 Phân tích dữ liệu TNSP thăm dò tại trường THPT Xuân Đỉnh
- 3.5.1.2 Phân tích dữ liệu TNSP lần 1
- 3.5.1.3 Phân tích dữ liệu TNSP lần 2
- 3.5.1.4 Tổng hợp kết quả TNSP
- 3.5.2 Phân tích dữ liệu đánh giá năng lực
- 3.5.2.1 Mô tả dữ liệu
- 3.5.2.2 Dữ liệu đánh giá năng lực HS
- 2.5.2.3 Phân tích dữ liệu đánh giá năng lực
- KẾT LUẬN CHUNG VÀ KIẾN NGHỊ
- 1.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài
- 1.2 Nghiên cứu xây dựng và sử dụng BTNT trong dạy học hoá học
- 1.3 Thực nghiệm để khẳng định hiệu quả và tính khả thi của đề tài
- 1.4 Kết quả nghiên cứu đã chứng minh tính đúng đắn và khả thi của đề tài
- 2. Đề xuất và kiến nghị