VĂN HÓA ỨNG XỬ TRONG NGHỀ CHẾ BIẾN NÔNG SẢN CỦA CƯ DÂN LÀNG MẬU HÒA (XÃ MINH KHAI, HUYỆN HOÀI ĐỨC, THÀNH PHỐ HÀ NỘI)
Văn hóa học
Luận án tập trung nghiên cứu về văn hóa ứng xử trong nghề chế biến nông sản của cư dân làng Mậu Hòa (xã Minh Khai, huyện Hoài Đức, thành phố Hà Nội), một làng nghề phát triển với các sản phẩm như miến dong, bún, phở khô. Bối cảnh cạnh tranh kinh tế thị trường hiện nay đặt ra nhiều thách thức về chất lượng sản phẩm, cạnh tranh không lành mạnh và lòng tin, làm nổi bật tầm quan trọng của văn hóa ứng xử trong việc hài hòa phát triển kinh tế và giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống.
Mục đích chính của luận án là nhận diện các yếu tố tác động, các chiều kích của văn hóa ứng xử của người làm nghề (với môi trường tự nhiên, xã hội và bản thân), cũng như những mặt tích cực và hạn chế. Từ đó, luận án hướng đến việc cung cấp cơ sở khoa học cho chính quyền địa phương xây dựng các quy tắc, chuẩn mực đạo đức nhằm định hướng hành vi và thúc đẩy sự phát triển bền vững của làng nghề.
Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu có hệ thống về lĩnh vực này tại một làng ngoại thành Hà Nội, đưa ra cái nhìn tổng thể về cơ sở hình thành và các biểu hiện của văn hóa ứng xử. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng văn hóa ứng xử tại Mậu Hòa được hình thành từ bốn yếu tố: điều kiện tự nhiên, môi trường xã hội, nhận thức của người làm nghề và hoạt động mưu sinh. Ba chiều kích nổi bật bao gồm: ứng xử linh hoạt, nương theo tự nhiên và có ý thức bảo vệ môi trường; đề cao tính cố kết cộng đồng, ứng xử khéo léo, hài hòa giữa "tình" và "lý" trong các mối quan hệ xã hội; và đề cao "Tâm", "Tín", tinh thần nhân ái, khả năng cân bằng tâm lý trước rủi ro của bản thân.
Bên cạnh những điểm tích cực, luận án cũng chỉ ra các hạn chế như sản phẩm kém chất lượng, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, tâm lý đố kỵ, năng lực quản lý hạn chế và việc lợi dụng vị thế chính trị. Những hạn chế này xuất phát từ nội thân văn hóa truyền thống và mặt trái của kinh tế thị trường. Luận án khẳng định văn hóa ứng xử đóng vai trò then chốt trong đời sống xã hội và phát triển kinh tế, góp phần tạo nên không khí thân thiện, điều tiết hành vi và khơi dậy lòng nhân ái, là chìa khóa cho sự phát triển bền vững và xây dựng thương hiệu của doanh nghiệp. Nghiên cứu này cung cấp những gợi mở quan trọng cho các nhà quản lý và chính quyền địa phương trong việc xây dựng bộ quy tắc ứng xử phù hợp, nhằm thúc đẩy làng nghề Mậu Hòa phát triển hài hòa và bền vững.