Luận án Tư tưởng thị tài trong thơ trung đại Việt Nam

Tên luận án:

TƯ TƯỞNG THỊ TÀI TRONG THƠ TRUNG ĐẠI VIỆT NAM

Ngành:

Văn học Việt Nam (Trung đại)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Tư tưởng thị tài trong thơ trung đại Việt Nam" của Tạ Thu Thủy là một nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện về khái niệm "thị tài" (dựa vào tài năng để hành động theo ý muốn) trong thơ ca Việt Nam từ thế kỷ X đến hết thế kỷ XIX. Khác với các nghiên cứu trước đây thường giới hạn "thị tài" ở các nhà nho tài tử cuối thế kỷ XVIII, công trình này, dựa trên khảo sát 7081 bài thơ, đã chỉ ra sự xuất hiện sớm và quá trình diễn tiến liên tục của tư tưởng này ở nhiều loại hình tác giả, bao gồm nhà thơ thiền, vua, chúa, quý tộc, nhà nho hành đạo và ẩn dật.

Nghiên cứu làm rõ cơ sở hình thành và diễn tiến của tư tưởng thị tài thông qua các yếu tố lịch sử - xã hội, văn hóa tín ngưỡng bản địa, cùng ảnh hưởng từ triết học và văn học Trung Hoa. Luận án phân chia quá trình phát triển của thị tài thành hai giai đoạn chính: giai đoạn từ thế kỷ X đến nửa đầu thế kỷ XVIII, tư tưởng thị tài gắn liền với hình ảnh người công dân, đề cao trách nhiệm cộng đồng và mối quan hệ Tài - Đức; giai đoạn từ nửa cuối thế kỷ XVIII đến hết thế kỷ XIX, tư tưởng thị tài phát triển đến đỉnh cao ở nhà nho tài tử, nhấn mạnh cá tính, "tài hành lạc", "lập ngôn" văn chương và mối quan hệ Tài - Danh, đồng thời thể hiện ý thức công dân, dân tộc trong bối cảnh đất nước bị xâm lược.

Về nội dung, luận án phân tích cách các loại hình tác giả thể hiện "thị tài" để khẳng định vai trò, giá trị bản thân, thông qua việc khoe tài văn chương, tài kinh bang tế thế và "tài" hành lạc, cùng các tâm thế ngạo tài và thẹn tài. Về nghệ thuật, nghiên cứu đi sâu vào việc sử dụng hình tượng (cây, hoa, muông thú, đồ vật), không gian (vũ trụ, địa danh, khép kín), thời gian (bất biến, quá khứ, hiện tại, tương lai) và các giọng điệu (cao ngạo, khẳng định, lạc quan) để thể hiện tư tưởng thị tài. Công trình khẳng định "thị tài" trong thơ trung đại Việt Nam mang tính bản địa sâu sắc, nhân văn, phản ánh sự tự khẳng định, ý thức dân tộc và trách nhiệm đóng góp của giới trí thức.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Lí do chọn đề tài
  • 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
  • 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
  • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
  • 3.2. Phạm vi nghiên cứu
  • 4. Phương pháp nghiên cứu
  • 5. Đóng góp mới và ý nghĩa của luận án
  • 6. Cấu trúc luận án

• CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

  • 1.1. Giới thuyết khái niệm
  • 1.1.1. Khái niệm
  • 1.1.2. Lược sử về tư tưởng thị tài
  • 1.2. Những hướng nghiên cứu liên quan đến đề tài
  • 1.2.1. Nghiên cứu tư tưởng thị tài ở nước ngoài
  • 1.2.2. Nghiên cứu tư tưởng thị tài ở Việt Nam
  • 1.3. Tiêu chí khảo sát tư tưởng thị tài trong thơ trung đại Việt Nam
  • Tiểu kết chương 1:

• CHƯƠNG 2: CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ DIỄN TIẾN CỦA TƯ TƯỞNG THỊ TÀI TRONG THƠ TRUNG ĐẠI VIỆT NAM

  • 2.1. Cơ sở hình thành tư tưởng thị tài trong thơ trung đại Việt Nam
  • 2.1.1. Cơ sở lịch sử - xã hội
  • 2.1.2. Cơ sở văn hóa, tư tưởng
  • 2.1.3. Cơ sở văn học
  • 2.2. Diễn tiến của tư tưởng thị tài trong thơ trung đại Việt Nam
  • 2.2.1. Giai đoạn từ thế kỷ X đến nửa đầu thế kỷ XVIII
  • 2.2.2. Giai đoạn từ nửa cuối thế kỷ XVIII đến hết thế kỷ XIX
  • Tiểu kết chương 2:

• CHƯƠNG 3: TƯ TƯỞNG THỊ TÀI NHÌN TỪ PHƯƠNG DIỆN NỘI DUNG

  • 3.1. Biểu hiện của tư tưởng thị tài theo loại hình tác giả.
  • 3.1.1. Loại hình tác giả nhà thơ thiền
  • 3.1.2. Loại hình tác giả vua, chúa
  • 3.1.3. Loại hình tác giả nhà nho
  • 3.2. Biểu hiện thị tài qua cách khoe tài
  • 3.2.1. Tài văn chương
  • 3.2.2. Cách khoe tài kinh bang tế thế
  • 3.2.3. “Tài” hành lạc
  • 3.3. Biểu hiện của tư tưởng thị tài qua tâm thế thị tài
  • 3.3.1. Ngạo tài
  • 3.3.2. Thẹn tài
  • 3.4. Tư tưởng thị tài trong mối quan hệ với các yếu tố khác
  • 3.4.1. Tài – Đức
  • 3.4.2. Tài – Danh
  • 3.4.3. Tài – Mệnh
  • 3.4.4. Tài – Tình
  • Tiểu kết Chương 3:

• CHƯƠNG 4: TƯ TƯỞNG THỊ TÀI NHÌN TỪ PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN

  • 4.1. Tư tưởng thị tài thể hiện qua hình tượng nghệ thuật
  • 4.1.1. Hình tượng cây, hoa
  • 4.1.2. Hình tượng muông thú
  • 4.1.3. Hình tượng đồ vật, sự vật
  • 4.2. Tư tưởng thị tài thể hiện qua thời gian và không gian nghệ thuật
  • 4.2.1. Không gian nghệ thuật
  • 4.3.1. Thời gian nghệ thuật
  • 4.3. Giọng điệu thị tài
  • 4.3.1. Giọng điệu cao ngạo
  • 4.3.2. Giọng điệu khẳng định
  • 4.3.3. Giọng điệu lạc quan, tin tưởng
  • Tiểu kết chương 4:

• PHẦN KẾT LUẬN