Luận án Truyện kể địa danh của người Thái ở Việt Nam dưới góc nhìn văn hóa tộc người

Tên luận án:

TRUYỆN KỂ ĐỊA DANH CỦA NGƯỜI THÁI Ở VIỆT NAM DƯỚI GÓC NHÌN VĂN HÓA TỘC NGƯỜI

Ngành:

Văn học dân gian

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Truyện kể địa danh của người Thái ở Việt Nam dưới góc nhìn văn hóa tộc người" nghiên cứu các truyện kể địa danh của người Thái nhằm khám phá những giá trị văn hóa tộc người ẩn chứa trong đó. Địa danh, với tư cách là đơn vị từ vựng đặc biệt, không chỉ là dấu chỉ địa lý mà còn hàm chứa các vỉa tầng văn hóa, lịch sử, ngôn ngữ và quan niệm của con người, được truyền từ đời này sang đời khác. Công trình này xuất phát từ nhận thức về vai trò của văn hóa – văn học dân gian Thái trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc tộc người, đồng thời khắc phục những khoảng trống từ công trình nghiên cứu trước đó.

Mục đích của luận án là sưu tầm, công bố kho tàng văn học dân gian Thái, tìm ra những giá trị lịch sử, văn hóa ẩn chứa trong truyện kể địa danh, từ đó chỉ ra các hằng số và cách thức tư duy mang tính biểu trưng của tộc người. Luận án cũng hướng tới việc hình dung khái lược về không gian xã hội Thái qua các mối quan hệ xã hội cơ bản, góp phần củng cố nền văn hóa của họ. Đối tượng nghiên cứu là truyện kể địa danh của người Thái ở Việt Nam, với phạm vi tư liệu bao gồm 116 truyện kể được thu thập từ thực địa và các văn bản đã xuất bản.

Luận án có những đóng góp mới như lần đầu tiên tập hợp và xuất bản các truyện kể địa danh của người Thái, xác định giá trị ngữ văn dân gian và cấu trúc thể loại của chúng, phân tích một số biểu tượng tiêu biểu của văn hóa Thái (nước, núi, nỏ) từ góc độ truyện kể địa danh, và phác thảo không gian xã hội Thái tộc qua các mối quan hệ xã hội cơ bản.

Kết quả nghiên cứu cho thấy truyện kể địa danh của người Thái là những câu chuyện giải thích tên gọi các sự vật tự nhiên (đồi, núi, sông, hồ) và điểm dân cư (mường, bản) hoặc các công trình liên quan đến đời sống sản xuất. Những truyện này lưu giữ các “hạt mầm” văn hóa được người Thái gieo trồng trong quá trình thiên di, thể hiện sự phát triển nhận thức, tư duy và tổ chức xã hội của họ. Luận án phân tích hệ thống cốt truyện phong phú theo đặc trưng thể loại (thần thoại, truyền thuyết, cổ tích) và giải mã ba biểu tượng tiêu biểu (Nước, Núi, Nỏ) với các lớp nghĩa sâu sắc, phản ánh tính thiêng liêng, ổn định, năng động và khéo léo của người Thái. Cuối cùng, luận án làm rõ cách người Thái xây dựng các mối quan hệ xã hội (với không gian, thời gian, môi trường, hôn nhân, ngôn ngữ) để khẳng định bản sắc và địa vị của mình, đóng góp vào việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Thái.

Mục lục chi tiết:

• PHẦN 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

  • 1. Lý do chọn đề tài
  • 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
    • Mục đích nghiên cứu
    • Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
  • 5. Phương pháp nghiên cứu
    • Phương pháp phân tích ngữ văn dân gian
    • Phương pháp phân tích cấu trúc
    • -Phương pháp điền dã
    • -Phương pháp so sánh đối chiếu:
    • Phương pháp nghiên cứu liên ngành:
  • 6. Đóng góp mới của luận án
  • 7. Cấu trúc của luận án

• CHƯƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN LIÊN QUAN ĐẾN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

  • 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu truyện kể địa danh của người Thái ở Việt Nam
  • 1.2. Tổng quan các vấn đề lý thuyết sử dụng trong luận án
    • 1.2.1. Về việc nghiên cứu truyện kể dân gian trong bối cảnh văn hóa tộc người
    • 1.2.2. Lý thuyết biểu tượng trong nghiên cứu truyện kể dân gian
    • 1.2.3. Lý thuyết không gian xã hội trong nghiên cứu truyện kể dân gian
  • 1.3. Sơ lược về bối cảnh văn hóa Thái

• CHƯƠNG 2. TRUYỆN KỂ ĐỊA DANH CỦA NGƯỜI THÁI Ở VIỆT NAM: KHÁI NIỆM, THỂ LOẠI VÀ NỘI DUNG

  • 2.1. Về khái niệm truyện kể địa danh
  • 2.2. Thống kê, phân loại truyện kể địa danh của người Thái ở Việt Nam
  • 2.3. Các phương diện nội dung của truyện kể địa danh Thái
    • 2.3.1. Truyện kể địa danh và vũ trụ quan, thế giới quan của tộc người
    • 2.3.2. Truyện kể địa danh và lịch sử tộc người
    • 2.3.3. Truyện kể địa danh và những khát vọng nhân sinh

• CHƯƠNG 3. BIỂU TƯỢNG VÀ CỐT TRUYỆN TRONG TRUYỆN KỂ ĐỊA DANH CỦA NGƯỜI THÁI Ở VIỆT NAM

  • 3.1. Cốt truyện trong truyện kể địa danh của người Thái ở Việt Nam
    • 3.1.1. Cốt truyện của thần thoại địa danh Thái
    • 3.1.2. Cốt truyện của truyền thuyết địa danh Thái
    • 3.1.3. Cốt truyện của truyện cổ tích địa danh Thái
  • 3.2. Các biểu tượng tiêu biểu trong truyện kể địa danh Thái
    • 3.2.1. Biểu tượng nước
    • 3.2.2. Biểu tượng núi
    • 3.1.3. Biểu tượng nỏ

• CHƯƠNG 4. KHÔNG GIAN XÃ HỘI TRONG TRUYỆN KỂ ĐỊA DANH CỦA NGƯỜI THÁI Ở VIỆT NAM

  • 4.1. Mối liên hệ với các hình thức không gian, thời gian và môi trường
    • 4.1.1. Các mối liên hệ với không gian, thời gian
    • 4.1.2. Các mối quan hệ với môi trường
  • 4.2. Các mối quan hệ hôn nhân
  • 4.3. Các mối quan hệ tạo lập bởi ngôn ngữ

• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ

  • I. Báo - tạp chí
  • II. Sách