TỔ CHỨC DẠY HỌC HÓA HỌC THEO TIẾP CẬN TÍCH HỢP NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC, KĨ NĂNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
Luận án "Tổ chức dạy học Hóa học theo tiếp cận tích hợp nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng cho học sinh Trung học cơ sở" được thực hiện trong bối cảnh giáo dục thế kỷ 21 chú trọng phát triển năng lực (NL) cho người học, giúp họ thích ứng với sự thay đổi của cuộc sống và yêu cầu của cách mạng công nghiệp 4.0. Năng lực vận dụng kiến thức, kỹ năng (NLVDKTKN) là một trong ba thành phần cốt lõi của NL khoa học tự nhiên cần được phát triển cho học sinh (HS) Trung học cơ sở (THCS) thông qua môn Hóa học. Thực trạng cho thấy chương trình hiện hành chủ yếu tập trung trang bị kiến thức, kỹ năng mà chưa hướng đến phát triển NL, đồng thời giáo viên (GV) còn lúng túng trong việc tổ chức dạy học tích hợp (DHTH) và đánh giá NL.
Mục tiêu của luận án là nghiên cứu xây dựng chủ đề cốt lõi (CĐCL) và đề xuất quy trình tổ chức dạy học (TCDH) Hóa học ở THCS theo tiếp cận tích hợp (TH) nhằm phát triển NLVDKTKN cho HS.
Về mặt lý luận, luận án đã góp phần hệ thống hóa, phân tích và làm sáng tỏ các khái niệm về TH, DHTH, CĐCL, câu hỏi cốt lõi (CHCL) và NLVDKTKN, tạo cơ sở lý luận cho TCDH Hóa học theo tiếp cận TH. Về mặt thực tiễn, luận án đã đề xuất khái niệm, cấu trúc NLVDKTKN cho HS THCS, xây dựng bộ công cụ đánh giá NLVDKTKN; đề xuất nguyên tắc, quy trình xây dựng CĐCL (bậc 1, 2, 3) và quy trình TCDH hóa học theo tiếp cận TH, đồng thời thiết kế 4 kế hoạch bài dạy chủ đề thực nghiệm và xây dựng 75 bài tập nhằm phát triển NLVDKTKN.
Quá trình thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại 11 trường THCS thuộc 19 tỉnh/thành phố trên ba miền Bắc, Trung, Nam trong ba năm học (2015-2018), với tổng số 1429 HS tham gia. Kết quả định tính cho thấy HS hứng thú, tích cực tham gia các hoạt động học tập. Kết quả định lượng thông qua bài kiểm tra và đánh giá của GV xác nhận điểm trung bình của nhóm thực nghiệm cao hơn rõ rệt so với nhóm đối chứng (p < 0,05), với mức độ ảnh hưởng lớn (ES = 0,80 - 0,84). Điều này khẳng định tính đúng đắn, khả thi và hiệu quả của quy trình TCDH và các CĐCL được đề xuất trong việc phát triển NLVDKTKN cho HS.
Luận án khuyến nghị GV triển khai quan điểm TCDH theo tiếp cận TH trong các môn Khoa học tự nhiên, phổ biến kết quả nghiên cứu để GV THCS hiểu bản chất DHTH và cách phát triển/đánh giá NL, cũng như biên soạn thành tài liệu bồi dưỡng GV.