Tên luận án:
TÍNH TẤU TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA NGƯỜI TÀY TUYÊN QUANG
Ngành:
Văn hóa học
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Tính tẩu trong đời sống văn hóa người Tày Tuyên Quang" của Nguyễn Thị Thanh Thảo tập trung nghiên cứu vai trò, vị trí và sự biến đổi của cây tính tẩu trong đời sống văn hóa tín ngưỡng và văn nghệ của người Tày tại Tuyên Quang. Tính tẩu, một nhạc cụ truyền thống gắn liền với nghi lễ Then, đã trải qua một hành trình lịch sử đầy biến động: từ vai trò cốt lõi trong nghi lễ Then, bị tách ra để phục vụ văn nghệ quần chúng sau năm 1945, đến khi nghi lễ Then được phục hồi sau Đổi mới và cùng tính tẩu được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể nhân loại vào năm 2019.
Mục đích chính của luận án là phân tích vai trò và sự biến đổi chức năng của tính tẩu dưới tác động của các chủ trương, chính sách nhà nước và bối cảnh giao lưu, hội nhập quốc tế. Các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm tìm hiểu vai trò của tính tẩu trong văn hóa tín ngưỡng và nghi lễ Then (biểu tượng, vật thiêng, âm nhạc), khảo sát thực trạng và nguyên nhân biến đổi vị thế của nó, phân tích bối cảnh hình thành Then văn nghệ, và thảo luận các vấn đề đương đại liên quan đến bảo tồn tính tẩu. Luận án được thực hiện bằng phương pháp nghiên cứu liên ngành như Văn hóa dân gian, Dân tộc học và Âm nhạc học, kết hợp với điền dã để thu thập tư liệu.
Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu một cách hệ thống về tính tẩu trong đời sống văn hóa người Tày Tuyên Quang trên cả hai phương diện tín ngưỡng và văn nghệ. Các phát hiện chính cho thấy tính tẩu là một nhạc cụ thiêng liêng, biểu tượng văn hóa tín ngưỡng Then, nhưng cũng đối mặt với sự mai một trong nghi lễ. Trong bối cảnh "Then văn nghệ" phát triển, tính tẩu đã được khai thác, phát huy mạnh mẽ trong các hoạt động văn hóa đa dạng, từ sân khấu chuyên nghiệp đến không gian mạng, với sự tham gia tích cực của nghệ nhân và cộng đồng. Luận án cũng chỉ ra những biến đổi trong chế tác, cách sử dụng, tiết tấu và giai điệu âm nhạc của tính tẩu. Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp cơ sở dữ liệu cho việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể của người Tày, đồng thời làm tài liệu tham khảo cho các nhà hoạch định chính sách và nhấn mạnh vai trò của tính tẩu trong việc kết nối cộng đồng và phát triển du lịch văn hóa.
Mục lục chi tiết:
-
MỞ ĐẦU
- 1. Lý do chọn đề tài
- 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
- 2.1. Mục đích nghiên cứu
- 2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu
- 3.2. Phạm vi nghiên cứu
- 4. Phương pháp nghiên cứu
- 5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
- 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- 6.1. Ý nghĩa lý luận
- 6.2. Ý nghĩa thực tiễn
- 7. Cấu trúc của luận án
-
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
- 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
- 1.1.1. Những nghiên cứu về biến đổi âm nhạc nghi lễ trong đời sống văn hóa của một số tộc người
- 1.1.2. Những nghiên cứu đề cập đến tính tẩu trong nghi lễ Then
- 1.1.3. Những nghiên cứu về đặc điểm âm nhạc của tính tẩu
- 1.1.4. Những nghiên cứu về tính tẩu của người Tày ở Tuyên Quang
- 1.1.5. Nhận xét chung
- 1.2. Cơ sở lý luận
- 1.2.1. Giới thuyết một số khái niệm cơ bản
- 1.2.1.1. Khái niệm “đời sống văn hóa”, “đời sống văn hóa tín ngưỡng”, “đời sống văn hóa văn nghệ”
- 1.2.1.2. Khái niệm “Then văn nghệ” - "Then mới"
- 1.2.1.3. Khái niệm diễn xướng và diễn xướng nghi lễ Then
- 1.2.1.4. Khái niệm cộng đồng và cộng đồng bảo vệ, phát huy tính tẩu
- 1.2.2. Vấn đề khai thác, phát huy tinh hoa của văn nghệ dân tộc qua trường hợp nghi lễ Then của người Tày
- 1.3. Tổng quan về người Tày và văn hoá của người Tày Tuyên Quang
- 1.3.1. Người Tày Tuyên Quang trong mối liên hệ lịch sử với người Tày ở Việt Nam
- 1.3.2. Những nét văn hóa tiêu biểu của người Tày Tuyên Quang
-
CHƯƠNG 2. TÍNH TẤU TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA TÍN NGƯỠNG CỦA NGƯỜI TÀY TUYÊN QUANG
- 2.1. Tính tẩu trong Then nghi lễ của người Tày Tuyên Quang
- 2.1.1. Khái lược về Then nghi lễ của người Tày Tuyên Quang
- 2.1.2. Tính tẩu trong Then nghi lễ ở Tuyên Quang
- 2.1.2.1. Về tên gọi và chức năng
- 2.1.2.2. Tính tẩu – vật thiêng của thầy Then
- 2.1.2.3. Tính tẩu trong mối liên hệ với thế giới quan của thầy Then
- 2.2. Âm nhạc tính tẩu trong nghi lễ Then của người Tày Tuyên Quang
- 2.3. Tính tẩu với sự thăng trầm của nghi lễ Then ở Tuyên Quang
-
CHƯƠNG 3. TÍNH TẤU TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA VĂN NGHỆ CỦA NGƯỜI TÀY TUYÊN QUANG
- 3.1. Tính tẩu với sự hình thành Then văn nghệ ở Tuyên Quang
- 3.1.1. Tính tẩu của người Tày Tuyên Quang trong bối cảnh hình thành Then văn nghệ ở Tuyên Quang trước Đổi mới
- 3.1.2. Tính tẩu trong bối cảnh triển khai chủ trương bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa của người Tày Tuyên Quang từ sau Đổi mới đến nay
- 3.2. Nghệ nhân Tính tẩu của Then văn nghệ và không gian trình diễn
- 3.2.1. Nghệ nhân tính tẩu Then văn nghệ và việc truyền dạy, phổ biến
- 3.2.1.1. Nghệ nhân tính tẩu
- 3.2.1.2. Việc đào tạo, truyền dạy, phổ biến
- 3.2.2. Không gian trình diễn
- 3.3. Những biến đổi của tính tẩu trong Then văn nghệ
- 3.3.1. Biến đổi trong chế tác tính tẩu
- 3.3.2. Biến đổi trong cách sử dụng
- 3.3.3. Biến đổi về tiết tấu âm nhạc
- 3.3.4. Biến đổi về giai điệu âm nhạc
- 3.4. Hoạt động sưu tầm, sáng tác
- 3.4.1. Hoạt động sưu tầm, sáng tác của các nghệ nhân
- 3.4.2. Hoạt động sáng tác chuyên nghiệp
-
CHƯƠNG 4. TÍNH TẤU TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HÓA NGƯỜI TÀY TUYÊN QUANG: NHỮNG VẤN ĐỀ BÀN LUẬN
- 4.1. Tính tẩu - biểu tượng văn hóa tộc người và kết nối cộng đồng
- 4.1.1. Tính tẩu - biểu tượng văn hóa Tày
- 4.1.2. Tính tẩu với sự kết nối cộng đồng
- 4.2. Tính tẩu với việc bảo tồn, phổ biến và khai thác, phát huy nghệ thuật Then Tày
- 4.2.1. Tính tẩu với việc bảo tồn, phổ biến nghệ thuật Then Tày
- 4.2.2. Tính tẩu với việc khai thác, phát huy nghệ thuật Then Tày
- 4.3. Tính tẩu trong đời sống văn hóa tín ngưỡng - những thách thức trong việc bảo tồn
-
KẾT LUẬN