Luận án Tín hiệu thẩm mỹ thuộc trường nghĩa “Mắt” trong kho tàng ca dao người Việt và thơ ca Việt Nam 1945-1975

Tên luận án:

TÍN HIỆU THẨM MỸ THUỘC TRƯỜNG NGHĨA “MẮT” TRONG KHO TÀNG CA DAO NGƯỜI VIỆT VÀ THƠ CA VIỆT NAM 1945-1975

Ngành:

Ngôn ngữ học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ này, với đề tài “TÍN HIỆU THẨM MỸ THUỘC TRƯỜNG NGHĨA “MẮT” TRONG KHO TÀNG CA DAO NGƯỜI VIỆT VÀ THƠ CA VIỆT NAM 1945-1975”, thuộc chuyên ngành Ngôn ngữ học, nhằm khảo sát và phân tích tín hiệu thẩm mỹ (THTM) của từ “mắt” trong ca dao và thơ ca Việt Nam giai đoạn 1945-1975. Mục đích chính là vận dụng lý thuyết THTM để tìm hiểu thi pháp của hai thể loại này, đồng thời đóng góp vào công tác giảng dạy và học tập văn học trong nhà trường phổ thông.

Nghiên cứu được triển khai bằng cách hệ thống hóa các lý thuyết liên quan đến trường nghĩa và THTM. Luận án đã thống kê, phân loại THTM “mắt” thành dạng hằng thể và các biến thể (biến thể từ vựng, biến thể kết hợp), xác định tần số xuất hiện và phân tích các cách kết hợp. Tổng cộng có 173 đơn vị THTM “mắt” được khảo sát, bao gồm 01 hằng thể, 03 biến thể từ vựng và 169 biến thể kết hợp. Ngữ liệu nghiên cứu bao gồm 1.122/11.825 bài ca dao và 306/415 bài thơ ca Việt Nam 1945-1975 có sự xuất hiện của THTM “mắt”. Các phương pháp nghiên cứu chính được áp dụng là phân tích thành tố nghĩa, phân tích trường nghĩa, phân tích ngôn cảnh, phương pháp miêu tả, cùng với các thủ pháp thống kê, thay thế, phân loại và so sánh.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, THTM “mắt” biểu trưng cho vẻ đẹp hình thức, vẻ đẹp tâm hồn và vẻ đẹp trí tuệ của con người Việt Nam. Trong ca dao, “mắt” thường ca ngợi vẻ đẹp mộc mạc và biểu lộ đa dạng các cung bậc tình yêu đôi lứa. Trong thơ ca giai đoạn 1945-1975, “mắt” không chỉ kế thừa các ý nghĩa từ ca dao mà còn được mở rộng để thể hiện tình cảm công dân, lòng yêu nước sâu sắc, hình ảnh lãnh tụ Hồ Chí Minh, người lính và bà mẹ kháng chiến, cùng với cái nhìn biện chứng về đất nước và lịch sử. Luận án đã chỉ ra những điểm khác biệt về hình thức ngôn ngữ và ý nghĩa thẩm mỹ của THTM “mắt” giữa ca dao và thơ ca, góp phần cung cấp ngữ liệu và gợi mở cách phân tích ngôn ngữ văn chương.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận.
• Chương 2: Khảo sát tín hiệu thẩm mỹ thuộc trường nghĩa “mắt” trong kho tàng ca dao người Việt và thơ ca Việt Nam 1945 - 1975.
• Chương 3: Ý nghĩa biểu trưng của tín hiệu thẩm mỹ thuộc trường nghĩa “mắt” trong kho tàng ca dao người Việt và trong thơ ca Việt Nam 1945 - 1975.
  • THTM “mắt” biểu trưng cho vẻ đẹp về hình thức của con người.
  • THTM “mắt” biểu trưng cho vẻ đẹp về tâm hồn của con người.
  • THTM “mắt” biểu trưng cho vẻ đẹp về trí tuệ của con người.