THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN KINH TẾ, XÃ HỘI VÀ VĂN HÓA ĐỐI VỚI NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ Ở CÁC TỈNH MIỀN NÚI PHÍA BẮC VIỆT NAM
Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật. Mã số: 62 38 01 01
Luận án tiến sĩ của Đỗ Thị Thơm, được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh vào năm 2015, tập trung nghiên cứu quá trình thực hiện pháp luật về quyền kinh tế, xã hội và văn hóa đối với người dân tộc thiểu số tại các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam, với đối tượng nghiên cứu cụ thể là quá trình này ở 14 tỉnh thuộc khu vực này, bao gồm Sơn La, Hòa Bình, Điện Biên.
Đề tài xuất phát từ tính cấp thiết trong việc đảm bảo quyền bình đẳng cho các tộc người thiểu số, những thành viên của cộng đồng nhân loại dù có thể có vị thế và trình độ phát triển chậm hơn so với sự phát triển chung của xã hội. Về mặt lý luận, luận án góp phần làm phong phú thêm những vấn đề về thực hiện pháp luật liên quan đến quyền kinh tế, xã hội và văn hóa cho người dân tộc thiểu số nói chung và ở các tỉnh miền núi phía Bắc nói riêng, đồng thời làm sáng tỏ khái niệm các quyền này và việc thực hiện pháp luật về chúng. Về mặt thực tiễn, những giải pháp được đề xuất trong luận án xuất phát từ thực trạng thực hiện pháp luật, nhằm khắc phục hạn chế của các công trình nghiên cứu trước đây vốn chưa tiếp cận một cách toàn diện, đầy đủ và có hệ thống vấn đề lý luận và thực tiễn này.
Luận án định nghĩa quyền con người là những đặc tính xuất phát từ nhu cầu và phẩm giá vốn có, được pháp luật quốc gia và quốc tế ghi nhận và bảo đảm. Quyền kinh tế, xã hội và văn hóa được coi là nhu cầu thiết yếu về nhân phẩm và giá trị của con người, là điều kiện bảo đảm cho sự tự do và phát triển. Việc thực hiện pháp luật về các quyền này là một quá trình hoạt động đa chủ thể với nhiều trình tự, thủ tục, đóng vai trò là phương tiện hữu hiệu giúp người dân tộc thiểu số. Các yếu tố đảm bảo việc thực hiện pháp luật bao gồm các yếu tố về chính trị, kinh tế, xã hội, pháp lý, tổ chức thực hiện và cơ chế giám sát hiệu quả, với yêu cầu chi phí hợp lý. Luận án cũng đề cập đến quyền của người dân tộc thiểu số trong pháp luật quốc tế, cụ thể là Điều 27 Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị.
Phân tích thực trạng cho thấy những đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội có ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật. Hiến pháp năm 2013, với việc thay thế Hiến pháp 1992 và mở rộng chủ thể quyền từ "công dân" sang "mọi người", "tổ chức" và "nhóm xã hội, cộng đồng", đã tạo cơ sở pháp lý vững chắc. Các nguyên nhân chủ quan tích cực bao gồm đường lối đoàn kết, bình đẳng giữa các dân tộc của Đảng và Nhà nước, sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của các cấp ủy Đảng và chính quyền, cùng với sự tham gia của đội ngũ cán bộ công chức cấp cơ sở và người dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, luận án cũng chỉ ra hạn chế trong việc đầu tư nguồn lực, cơ sở vật chất để đảm bảo thực hiện các quyền này.
Cuối cùng, luận án đưa ra các quan điểm và giải pháp nhằm đảm bảo thực hiện pháp luật về quyền kinh tế, xã hội và văn hóa đối với người dân tộc thiểu số ở các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam trong bối cảnh hiện nay. Các giải pháp này dựa trên dự báo một số xu hướng tác động và quán triệt quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước về công tác dân tộc, coi công tác bảo đảm và thúc đẩy các quyền con người, trong đó có quyền của người dân tộc thiểu số, là một nhiệm vụ chính trị trọng tâm và ưu tiên trong mọi chính sách và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.