Tên luận án:
THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI Ở VIỆT NAM
Ngành:
LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án "Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội ở Việt Nam" của Nguyễn Thị Yến, thuộc ngành Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật, được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh vào năm 2023. Công trình này được thực hiện dựa trên yêu cầu khách quan về việc đổi mới tổ chức và nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội, đặc biệt trong bối cảnh hệ thống pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đã được hoàn thiện nhưng vẫn còn những khoảng trống và hạn chế qua các khóa bầu cử gần đây. Mục đích nghiên cứu của luận án là phân tích, làm sáng tỏ các vấn đề lý luận, đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật (THPL) về bầu cử ĐBQH ở Việt Nam, từ đó xây dựng các quan điểm và đề xuất các giải pháp khả thi nhằm bảo đảm THPL về bầu cử ĐBQH trong thời gian tới.
Luận án đã đóng góp khoa học mới bằng việc hệ thống hóa các công trình nghiên cứu liên quan, xây dựng khái niệm THPL về bầu cử ĐBQH, chỉ ra 5 đặc điểm và 5 vai trò của hoạt động này, đồng thời cung cấp các giá trị tham khảo từ thực tiễn quốc tế. Luận án cũng phân tích, đánh giá thực trạng THPL về bầu cử ĐBQH ở Việt Nam, nêu bật những kết quả đạt được cũng như những hạn chế còn tồn tại (như việc rà soát danh sách cử tri chậm, công tác hiệp thương còn hình thức, quy định về ứng cử viên chưa rõ ràng, hạn chế trong tuyên truyền và giám sát). Đồng thời, luận án đã làm rõ các nguyên nhân khách quan (hệ thống pháp luật chưa hoàn thiện, tác động của yếu tố khách quan, ứng dụng công nghệ thông tin chậm) và chủ quan (công tác lãnh đạo, nhận thức cử tri và năng lực cán bộ còn hạn chế) dẫn đến những hạn chế này. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất 4 quan điểm và 6 giải pháp nhằm bảo đảm THPL về bầu cử ĐBQH, bao gồm nâng cao nhận thức, hoàn thiện pháp luật, đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao chất lượng Hội đồng bầu cử quốc gia và đội ngũ cán bộ, cùng với tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý khiếu nại, tố cáo.
Về mặt lý luận, luận án góp phần làm phong phú kho tàng lý luận chung về Nhà nước và pháp luật. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo quan trọng cho các cơ quan có thẩm quyền trong hoạch định chính sách, hoàn thiện pháp luật, chỉ đạo THPL và đào tạo về pháp luật.
Mục lục chi tiết:
- MỞ ĐẦU
- 1. Tính cấp thiết của luận án
- 2. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án
- 2.1. Mục đích nghiên cứu
- 2.2. Nhiệm vụ của luận án
- 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- 3.1. Đối tượng nghiên cứu
- 3.2. Phạm vi nghiên cứu
- 4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- 4.1. Cơ sở lý luận
- 4.2. Phương pháp nghiên cứu
- 5. Những đóng góp khoa học mới của luận án
- 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- 6.1. Ý nghĩa về mặt lý luận
- 6.2. Ý nghĩa về mặt thực tiễn
- 7. Kết cấu của Luận án
- Chương 1: TỔNG QUAN CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI
- 1.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC
- 1.1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận bầu cử và pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội
- 1.1.2. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thực hiện pháp luật và thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
- 1.1.2.1. Các công trình khoa học nghiên cứu về thực hiện pháp luật nói chung
- 1.1.2.2. Các công trình nghiên cứu thực hiện pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội ở Việt Nam
- 1.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI
- 1.2.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận bầu cử, pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội
- 1.2.2. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thực hiện pháp luật và thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
- 1.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
- 1.3.1. Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu
- 1.3.2. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
- 1.3.3. Giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu
- 1.3.3.1. Giả thuyết nghiên cứu
- 1.3.3.2. Câu hỏi nghiên cứu
- Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI
- 2.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI
- 2.1.1. Khái niệm bầu cử đại biểu Quốc hội
- 2.1.2. Khái niệm pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội
- 2.1.3. Khái niệm thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
- 2.1.4. Đặc điểm thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
- 2.1.4.1. Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội là hoạt động chính trị rộng lớn nhất và có mức độ tập trung ý chí cao nhất trong đời sống lĩnh vực pháp lý.
- 2.1.4.2. Về tính chất, thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội là thực hiện quyền dân sự - chính trị của người dân
- 2.1.4.3. Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội thể hiện rõ nét vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong phát huy khối đại đoàn kết dân tộc
- 2.1.4.4. Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội là quá trình diễn ra không liên tục, thường xuyên
- 2.1.4.5. Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội luôn gắn với tinh thần yêu nước và sự đồng thuận xã hội.
- 2.1.5. Vai trò thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
- 2.1.5.1. Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội góp phần hiện thực hóa chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước về bầu cử đại biểu Quốc hội vào đời sống thực tiễn
- 2.1.5.2. Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội góp phần bảo đảm quyền con người và quyền làm chủ của Nhân dân
- 2.1.5.3. Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội góp phần xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh
- 2.1.5.4. Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
- 2.1.5.5. Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội góp phần tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa
- 2.2. NỘI DUNG PHÁP LUẬT VÀ HÌNH THỨC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI
- 2.2.1. Nội dung pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
- 2.2.2. Hình thức thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
- 2.2.2.1. Tuân thủ pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội
- 2.2.2.2. Chấp hành pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội
- 2.2.2.3. Sử dụng pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội
- 2.2.2.4. Áp dụng pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội
- 2.3. CÁC ĐIỀU KIỆN BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI
- 2.3.1. Điều kiện bảo đảm về chính trị
- 2.3.2. Điều kiện bảo đảm về pháp lý
- 2.3.3. Điều kiện bảo đảm về kinh tế
- 2.3.4. Điều kiện bảo đảm về văn hóa - xã hội
- 2.3.5. Điều kiện bảo đảm về tổ chức
- 2.4. THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI Ở MỘT SỐ NƯỚC VÀ GIÁ TRỊ THAM KHẢO ĐỐI VỚI VIỆT NAM
- 2.4.1. Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội ở một số nước trên thế giới
- 2.4.2. Giá trị tham khảo đối với thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội ở Việt Nam
- Chương 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI Ở VIỆT NAM
- 3.1. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
- 3.1.1. Khái quát pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội ở Việt Nam
- 3.1.1.1. Nhóm các quy định về các nguyên tắc bầu cử
- 3.1.1.2. Nhóm các quy định về thành lập và hoạt động của các tổ chức phụ trách bầu cử
- 3.1.1.3. Nhóm các quy định về ứng cử và tuyển chọn ứng cử viên
- 3.1.1.4. Nhóm các quy định về tuyên truyền, vận động bầu cử đại biểu Quốc hội
- 3.1.1.5. Nhóm các quy định về lập danh sách cử tri, bỏ phiếu và xác định kết quả
- 3.1.1.6. Nhóm các quy định về kiểm tra, giám sát; xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại, tố cáo về bầu cử đại biểu Quốc hội
- 3.2. THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI Ở VIỆT NAM
- 3.2.1. Kết quả thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
- 3.2.1.1. Kết quả thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội về các nguyên tắc bầu cử
- 3.2.1.2. Kết quả thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội trong thành lập và hoạt động của các tổ chức phụ trách bầu cử
- 3.2.1.3. Kết quả thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội trong ứng cử và tuyển chọn ứng cử viên
- 3.2.1.4. Kết quả thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội trong tuyên truyền, vận động bầu cử
- 3.2.1.5. Kết quả thực hiện pháp luật về lập danh sách cử tri, bỏ phiếu và xác định kết quả
- 3.2.1.6. Kết quả thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội trong giám sát, xử lý vi phạm và giải quyết khiếu nại, tố cáo
- 3.2.2. Nguyên nhân của kết quả thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu quốc hội
- 3.2.2.1. Nguyên nhân khách quan
- 3.2.2.2. Nguyên nhân chủ quan
- 3.2.3. Hạn chế trong thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu quốc hội ở Việt Nam
- 3.2.3.1. Hạn chế trong thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội về các nguyên tắc bầu cử
- 3.2.3.2. Hạn chế trong thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội trong thành lập và hoạt động của các tổ chức phụ trách bầu cử
- 3.2.3.3. Hạn chế trong thực hiện pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội trong ứng cử và tuyển chọn ứng cử viên
- 3.2.3.4. Hạn chế trong thực hiện pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội trong tuyên truyền, vận động bầu cử
- 3.2.3.5. Hạn chế trong thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội trong lập danh sách cử tri, bỏ phiếu và xác định kết quả
- 3.2.3.6. Hạn chế trong thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội trong kiểm tra, giám sát; xử lý vi phạm và giải quyết khiếu nại, tố cáo
- 3.2.4. Nguyên nhân của hạn chế
- 3.2.4.1. Nguyên nhân khách quan
- 3.2.4.2. Nguyên nhân chủ quan
- Chương 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI Ở VIỆT NAM
- 4.1. QUAN ĐIỂM BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI Ở VIỆT NAM
- 4.1.1. Quán triệt sâu sắc chủ trương, đường lối của Đảng về bầu cử đại biểu Quốc hội đáp ứng yêu cầu của tình hình mới đồng thời bảo đảm, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong thực hiện pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội
- 4.1.2. Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội phải phát huy vai trò của cả hệ thống chính trị
- 4.1.3. Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội bảo đảm phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa
- 4.1.4. Thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội gắn với yêu cầu nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
- 4.2. GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẦU CỬ ĐẠI BIỂU QUỐC HỘI Ở VIỆT NAM
- 4.2.1. Nâng cao nhận thức trong thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
- 4.2.2. Tiếp tục hoàn thiện pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội
- 4.2.3. Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật bầu cử đại biểu Quốc hội
- 4.2.4. Nâng cao chất lượng hoạt động của Hội đồng bầu cử quốc gia
- 4.2.5. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác bầu cử đại biểu Quốc hội
- 4.2.6. Tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý khiếu nại, tố cáo
- 4.2.6.1. Tăng cường kiểm tra, giám sát của các cơ quan, tổ chức đối với thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
- 4.2.6.2. Tạo điều kiện và huy động sự tham gia của xã hội vào giám sát thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
- 4.2.6.3. Nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thực hiện pháp luật về bầu cử đại biểu Quốc hội
- KẾT LUẬN