Tên luận án:
THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO TIẾP CẬN PISA CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
Ngành:
Lí luận và Phương pháp dạy học bộ môn Hóa học (Mã số: 9140111)
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án tiến sĩ "Thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập phát triển năng lực khoa học tự nhiên theo tiếp cận PISA cho học sinh trung học cơ sở" của Nguyễn Thị Diễm Hằng được thực hiện trong bối cảnh nền giáo dục Việt Nam đang đổi mới theo định hướng phát triển năng lực người học, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển xã hội và hòa nhập xu hướng giáo dục quốc tế. Đề tài xuất phát từ thực trạng hệ thống bài tập môn Khoa học tự nhiên (KHTN) hiện nay còn rời rạc, chưa chú trọng vận dụng kiến thức vào tình huống thực tiễn và chưa phát triển đầy đủ năng lực KHTN cho học sinh Trung học cơ sở (THCS) theo tiếp cận đánh giá quốc tế PISA.
Mục tiêu chính của luận án là xây dựng khung năng lực KHTN theo tiếp cận PISA cho học sinh THCS, cùng với việc đề xuất và sử dụng hệ thống bài tập phù hợp để rèn luyện, phát triển và đánh giá năng lực này. Luận án đã hệ thống hóa cơ sở lí luận và thực tiễn về năng lực, năng lực KHTN, chương trình PISA, và chương trình giáo dục phổ thông 2018. Tác giả đã đề xuất cấu trúc năng lực KHTN gồm 3 thành phần (Nhận thức KHTN; Tìm hiểu tự nhiên; Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học) và 10 tiêu chí đánh giá, mỗi tiêu chí được mô tả ở 3 mức độ biểu hiện tăng dần (nhận biết/phát hiện; mô tả, phân tích; giải thích, đánh giá, vận dụng).
Từ đó, luận án đã thiết kế một hệ thống gồm 10 dạng với 80 bài tập định hướng phát triển năng lực KHTN theo 10 tiêu chí đã đề xuất, bám sát thực tiễn và mục tiêu môn học. Đồng thời, luận án cũng xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực KHTN theo tiếp cận PISA cho HS THCS, bao gồm phiếu đánh giá, phiếu hỏi và đề kiểm tra. Các biện pháp sử dụng hệ thống bài tập này trong dạy học các chủ đề "chất và sự biến đổi chất" cũng được đề xuất.
Thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại 9 trường THCS ở các tỉnh/thành phố khác nhau với sự tham gia của 2307 học sinh và 9 giáo viên trong các năm học 2018-2021. Kết quả thực nghiệm cho thấy hệ thống bài tập và các biện pháp đề xuất có tính khả thi và hiệu quả cao trong việc phát triển năng lực KHTN cho học sinh THCS, khẳng định tính đúng đắn của giả thuyết khoa học của luận án. Luận án góp phần tăng cường bồi dưỡng kỹ năng cho giáo viên trong việc xây dựng và sử dụng bài tập tiếp cận PISA, hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.
Mục lục chi tiết:
-
MỞ ĐẦU
- 1. Lý do chọn đề tài
- 2. Mục đích nghiên cứu
- 3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- 4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
- 5. Phạm vi nghiên cứu
- 6. Giả thuyết khoa học
- 7. Phương pháp nghiên cứu
- 8. Đóng góp mới của luận án
- 9. Cấu trúc của luận án
-
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO TIẾP CẬN PISA CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
- 1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
- 1.2. Định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông
- 1.2.1. Đổi mới chương trình giáo dục trung học cơ sở
- 1.2.2. Định hướng về đổi mới mục tiêu, nội dung giáo dục
- 1.2.3. Định hướng đổi mới phương pháp giáo dục nhằm hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh trung học cơ sở
- 1.2.4. Định hướng đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá hoạt động học tập của học sinh trung học cơ sở
- 1.3. Một số vấn đề về năng lực, phát triển năng lực và đánh giá năng lực học sinh
- 1.3.1. Năng lực
- 1.3.2. Năng lực khoa học tự nhiên
- 1.3.2.1. Năng lực khoa học PISA
- 1.3.2.2. Năng lực khoa học tự nhiên
- 1.3.3. Một số lí thuyết có bản làm cơ sở phát triển năng lực của học sinh
- 1.3.4. Một số phương pháp dạy học phát triển năng lực của học sinh
- 1.3.5. Đánh giá năng lực của học sinh
- 1.4. Bài tập Khoa học tự nhiên
- 1.4.1. Vai trò của bài tập trong dạy học môn Khoa học tự nhiên
- 1.4.2. Các yêu cầu chung khi sử dụng bài tập trong dạy học
- 1.4.3. Định hướng xây dựng hệ thống bài tập phát triển năng lực khoa học tự nhiên cho học sinh trung học cơ sở phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông 2018
- 1.5. Tổng quan về PISA
- 1.5.1. Tìm hiểu chung về chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISA
- 1.5.2. Cấu trúc bài tập trong đề thi của PISA
- 1.6. Thực trạng của việc sử dụng hệ thống bài tập tiếp cận PISA phát triển năng lực khoa học tự nhiên của học sinh trong dạy học ở trường trung học cơ sở hiện nay
- 1.6.1. Nhận thức của giáo viên trung học cơ sở về dạy học tiếp cận năng lực và đánh giá năng lực học sinh
- 1.6.2. Những năng lực cần hình thành, phát triển cho học sinh trung học cơ sở thông qua học tập các môn học Khoa học tự nhiên
- 1.6.3. Mức độ hiểu biết về bài tập tiếp cận PISA của giáo viên dạy học các môn Khoa học tự nhiên ở trường Trung học cơ sở
- TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
-
CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC KHOA HỌC TỰ NHIÊN THEO TIẾP CẬN PISA CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
- 2.1. Tìm hiểu cấu trúc chương trình môn Khoa học tự nhiên ở trường trung học cơ sở theo chương trình giáo dục phổ thông 2018
- 2.1.1. Mục tiêu của chương trình giáo dục môn Khoa học tự nhiên ở trường trung học cơ sở
- 2.1.2. Cấu trúc nội dung chương trình giáo dục môn Khoa học tự nhiên ở trường trung học cơ sở
- 2.2. Xây dựng khung năng lực khoa học tự nhiên của học sinh trung học cơ sở tiếp cận PISA
- 2.2.1. Cơ sở khoa học
- 2.2.2. Nguyên tắc
- 2.2.4. Quy trình
- 2.2.5. Cấu trúc khung năng lực khoa học tự nhiên theo tiếp cận PISA cho học sinh trung học cơ sở
- 2.3. Thiết kế hệ thống bài tập để phát triển năng lực khoa học tự nhiên theo tiếp cận PISA cho học sinh trung học cơ sở
- 2.3.1. Cơ sở và nguyên tắc
- 2.3.2. Quy trình xây dựng
- 2.3.3. Xây dựng hệ thống bài tập phát triển năng lực khoa học tự nhiên theo tiếp cận PISA cho học sinh trung học cơ sở
- 2.3.3.1. Bài tập hình thành và phát triển năng lực nhận thức khoa học tự nhiên
- 2.3.3.2. Bài tập hình thành và phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên
- 2.3.3.3. Bài tập hình thành và phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học
- 2.3.4. Hướng dẫn đánh giá năng lực Khoa học tự nhiên qua hệ thống bài tập
- 2.4. Sử dụng hệ thống bài tập phát triển năng lực khoa học tự nhiên theo tiếp cận PISA cho học sinh trung học cơ sở
- 2.4.1. Sử dụng bài tập phát triển năng lực khoa học tự nhiên theo tiếp cận PISA trong các khâu của tiến trình dạy học
- 2.4.1.1. Sử dụng trong hoạt động hình thành kiến thức mới
- 2.4.1.2. Sử dụng trong hoạt động luyện tập, vận dụng và củng cố
- 2.4.1.3. Sử dụng trong kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh
- 2.4.2. Sử dụng một số phương dạy học tích cực kết hợp bài tập phát triển năng lực khoa học tự nhiên tiếp cận PISA
- 2.4.2.1. Sử dụng bài tập phát triển năng lực khoa học tự nhiên trong tổ chức dạy học theo góc
- 2.4.2.2. Sử dụng bài tập phát triển năng lực khoa học tự nhiên trong tổ chức dạy học theo hợp đồng
- 2.4.2.3. Sử dụng kết hợp bài tập phát triển năng lực khoa học tự nhiên trong tổ chức dạy học theo dự án
- 2.5. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực Khoa học tự nhiên cho học sinh trung học cơ sở
- 2.5.1. Cơ sở xây dựng bộ công cụ
- 2.5.2. Nguyên tắc xây dựng bộ công cụ
- 2.5.3. Quy trình xây dựng bộ công cụ
- 2.5.4. Bộ công cụ đánh giá năng lực Khoa học tự nhiên theo tiếp cận PISA cho học sinh trung học cơ sở
- 2.5.4.1. Phiếu đánh giá của giáo viên
- 2.5.4.2. Phiếu tự đánh giá của học sinh
- 2.5.4.3. Bảng hỏi
- 2.5.4.4. Đề kiểm tra, đánh giá năng lực
- TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
-
CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
- 3.1. Mục đích thực nghiệm
- 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
- 3.3. Đối tượng thực nghiệm
- 3.4. Tiến trình và nội dung thực nghiệm sư phạm
- 3.4.1. Chọn phương án thực nghiệm sư phạm
- 3.4.2. Trao đổi với giáo viên tham gia thực thiện thực nghiệm
- 3.4.3. Tiến hành thực nghiệm
- 3.4.3.1. Chuẩn bị cho tiết dạy trên lớp
- 3.4.3.2. Tổ chức kiểm tra, đánh giá
- 3.4.3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
- 3.5. Phương pháp xử lý kết quả thực nghiệm sư phạm
- 3.6. Kết quả thực nghiệm sư phạm
- 3.6.1. Kết quả đánh giá năng lực khoa học tự nhiên theo tiếp cận PISA thông qua phiếu đánh giá các tiêu chí
- 3.6.2. Kết quả đánh giá năng lực khoa học tự nhiên theo tiếp cận PISA thông qua điểm bài kiểm tra
- TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
-
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
- 1. Kết luận
- 1.1. Về cơ sở lí luận và thực tiễn
- 1.2. Từ cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu đã đưa ra các đề xuất
- 1.3. Thực nghiệm sư phạm
- 2. Kiến nghị