Luận án Tên gọi cây nông nghiệp trong tiếng Việt và cách giải thích trong từ điển tiếng Việt

Tên luận án:

TÊN GỌI CÂY NÔNG NGHIỆP TRONG TIẾNG VIỆT VÀ CÁCH GIẢI THÍCH TRONG TỪ ĐIỂN TIẾNG VIỆT

Ngành:

Ngôn ngữ học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án “Tên gọi cây nông nghiệp trong tiếng Việt và cách giải thích trong từ điển tiếng Việt” của Hà Thùy Dương, bảo vệ năm 2020, thuộc ngành Ngôn ngữ học, tập trung nghiên cứu chuyên sâu về hệ thống từ ngữ chỉ cây nông nghiệp. Đề tài được lựa chọn dựa trên hai lý do chính: thứ nhất, mặc dù Việt Nam là quốc gia nông nghiệp với sự phong phú và đa dạng của cây nông nghiệp, nhưng chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu chuyên sâu về cấu tạo, ngữ nghĩa và đặc điểm định danh của tên gọi chúng; thứ hai, từ điển học thực hành ở Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ, song vẫn thiếu những nghiên cứu có giá trị ứng dụng về mô hình định nghĩa, cách giải thích ý nghĩa các kiểu loại mục từ trong từ điển giải thích tiếng Việt.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng rõ các đặc điểm về cấu tạo và định danh của tên gọi cây nông nghiệp tiếng Việt; phân tích, nhận xét định nghĩa các mục từ này trong Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên) để xác định mô hình cấu trúc nghĩa; và đề xuất một mô hình định nghĩa phù hợp. Đối tượng nghiên cứu bao gồm 2609 tên gọi cây nông nghiệp trong tiếng Việt được thu thập từ các nguồn ngữ liệu đáng tin cậy. Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu như phân tích miêu tả, phân tích thành tố trực tiếp, phân tích ngữ nghĩa, lịch sử so sánh, cùng với thủ pháp thống kê phân loại.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, về nguồn gốc ngôn ngữ, đại đa số tên gọi cây nông nghiệp (92,14%) có nguồn gốc Việt, phản ánh sự gắn bó lâu đời của người Việt với nông nghiệp bản địa. Về phương thức cấu tạo, tên gọi chủ yếu là từ và ngữ, trong đó ngữ định danh chiếm tỷ lệ lớn (75,59%), biểu thị phương thức định danh phức hợp là cơ bản và chủ yếu, mang tính biệt loại cao. Luận án đã trích xuất 18 dấu hiệu/đặc trưng khách quan, bản thể được sử dụng làm cơ sở định danh, thể hiện rõ tính chất nhân tạo của cây nông nghiệp. Về ngữ nghĩa, cấu trúc nghĩa khái quát gồm thành tố nghĩa chỉ loại và thành tố nghĩa chỉ đặc trưng, với 12 nét nghĩa được xác định. Luận án cũng chỉ ra rằng, mặc dù Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên) đã áp dụng thành công phương pháp phân tích thành tố nghĩa, nhưng vẫn còn những hạn chế cần bổ sung để định nghĩa chính xác và khoa học hơn về tên gọi cây nông nghiệp.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và Cơ sở lí luận
• Chương 2: Đặc điểm tên gọi cây nông nghiệp trong tiếng Việt
• Chương 3: Định nghĩa tên gọi cây nông nghiệp trong các từ điển giải thích