TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH ĐẾN BẤT BÌNH ĐẲNG VỀ THU NHẬP Ở VIỆT NAM
Kinh tế phát triển
Luận án này tập trung nghiên cứu tác động của phát triển tài chính đến bất bình đẳng về thu nhập tại Việt Nam. Bối cảnh nghiên cứu cho thấy Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu trong phát triển kinh tế và giảm nghèo nhưng sự phân phối thu nhập vẫn chưa đồng đều, với hệ số Gini tăng liên tục từ 0,34 (năm 1993) lên 0,433 (năm 2010) và khoảng cách thu nhập giữa các nhóm giàu - nghèo ngày càng mở rộng, gây quan ngại về tăng trưởng bền vững và khả năng thoát bẫy thu nhập trung bình.
Mục tiêu tổng quát của luận án là làm rõ tác động của phát triển tài chính đến bất bình đẳng thu nhập ở Việt Nam. Các mục tiêu cụ thể bao gồm hệ thống hóa cơ sở lý luận, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, khái quát thực trạng, phân tích các kênh và ước lượng tác động, luận giải nguyên nhân, và đề xuất giải pháp phù hợp. Đối tượng nghiên cứu là tác động của phát triển tài chính đến bất bình đẳng thu nhập, các kênh tác động và yếu tố ảnh hưởng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 1990-2014 (định lượng cho 2002-2012) trên phạm vi quốc gia và cấp tỉnh, sử dụng cách tiếp cận mô hình kinh tế lượng cùng các phương pháp hệ thống hóa, phân tích, thống kê, so sánh, quy nạp, nội suy và ngoại suy.
Kết quả nghiên cứu thực nghiệm và định lượng chỉ ra rằng phát triển tài chính ở Việt Nam làm gia tăng bất bình đẳng thu nhập thông qua bốn kênh chính: thu nhập của dân cư, tăng trưởng GDP, đầu tư và thương mại. Mối quan hệ này không tuân theo các giả thuyết tuyến tính hay hình chữ U ngược đã được biết đến. Các ước lượng định lượng cho thấy sự gia tăng độ sâu tài chính hoặc tỷ lệ tín dụng cho khu vực tư nhân đều làm tăng hệ số Gini. Luận án xác định ba nhóm nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này: chất lượng thể chế yếu kém, mô hình tăng trưởng chưa hợp lý và bất ổn kinh tế vĩ mô, cùng với năng lực tham gia thị trường tài chính hạn chế của các chủ thể kinh tế.
Trên cơ sở đó, luận án đề xuất một số giải pháp nhằm giải quyết vấn đề bất bình đẳng thu nhập gắn với phát triển tài chính, bao gồm đổi mới cơ chế, chính sách ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tín dụng nông nghiệp, nông thôn, tăng cường tiếp cận tài chính hòa nhập cho mọi người, và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường hiện đại để thúc đẩy tăng trưởng công bằng hơn. Luận án cũng thừa nhận những hạn chế về dữ liệu và đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo.