TÁC ĐỘNG CỦA NHÂN TỐ BẤT ĐỊNH ĐẾN MỨC ĐỘ VẬN DỤNG TÍCH HỢP THƯỚC ĐO TÀI CHÍNH-PHI TÀI CHÍNH VÀ SỰ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH DƯỚI CÁCH TIẾP CẬN TỔNG THỂ – BẰNG CHỨNG TẠI DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT PHÍA NAM VIỆT NAM
Kế toán
Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu tác động của các nhân tố bất định đến mức độ vận dụng tích hợp các thước đo tài chính (TC) và phi tài chính (phi TC), cùng với sự ảnh hưởng của sự phù hợp giữa các nhân tố này và mức độ vận dụng thước đo đến hiệu quả hoạt động kinh doanh (HQHĐKD) của các doanh nghiệp sản xuất phía Nam Việt Nam (DNSXPN), theo cách tiếp cận tổng thể. Nghiên cứu được thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh vào năm 2021.
Nghiên cứu xuất phát từ nhận định về sự cần thiết của hệ thống đo lường HQHĐKD tích hợp TC-phi TC để cung cấp thông tin hữu ích cho nhà quản trị, nhưng cũng ghi nhận sự thiếu nhất quán về lợi ích của việc vận dụng này trong các nghiên cứu trước. Luận án áp dụng lý thuyết bất định, cho rằng không có hệ thống đo lường hoàn hảo mà phụ thuộc vào từng hoàn cảnh cụ thể của doanh nghiệp. Do đó, việc nghiên cứu các điều kiện ngữ cảnh (nhân tố bất định) thúc đẩy doanh nghiệp vận dụng các thước đo này và tác động của sự phù hợp đến HQHĐKD là cần thiết, đặc biệt là tại Việt Nam, nơi chủ đề này chưa được nghiên cứu sâu.
Mục tiêu tổng quát của luận án là xác định tác động của nhân tố bất định và ảnh hưởng của sự phù hợp đến HQHĐKD. Các mục tiêu cụ thể đã đạt được bao gồm: (1) nhận diện các nhân tố bất định ảnh hưởng đến mức độ vận dụng tích hợp thước đo TC-phi TC tại DNSXPN thông qua nghiên cứu định tính với 14 chuyên gia; (2) khảo sát thực trạng thiết kế hệ thống đo lường HQHĐKD tại DNSXPN thông qua thống kê mô tả, cho thấy 4 loại thước đo – TC, vận hành, chất lượng, nhân viên – được quan tâm và vận dụng nhiều nhất với hơn 76% doanh nghiệp quan tâm sử dụng và giá trị trung bình >4,5; (3) đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố bất định đến mức độ vận dụng tích hợp thước đo TC-phi TC; và (4) đo lường mức độ ảnh hưởng của sự phù hợp giữa các nhân tố bất định và mức độ vận dụng tích hợp thước đo TC-phi TC đến HQHĐKD dưới cách tiếp cận tổng thể. Cả hai mục tiêu 3 và 4 đều đạt được qua kiểm định mô hình cấu trúc, xác nhận các nhân tố như quy mô DN, sự tham gia của kế toán trong quy trình ra quyết định chiến lược, định hướng thị trường, chiến lược tạo nét khác biệt, cơ cấu tổ chức phân quyền, mức độ cạnh tranh, văn hóa chú trọng giá trị linh hoạt có tác động tích cực đến mức độ vận dụng tích hợp thước đo TC-phi TC, và sự phù hợp giữa các nhân tố bất định và mức độ vận dụng tích hợp thước đo TC-phi TC có ảnh hưởng tích cực đến HQHĐKD.
Luận án đóng góp về mặt lý thuyết bằng việc nhận diện và đo lường ảnh hưởng của nhân tố bất định, đồng thời xác minh lý thuyết bất định khi khẳng định sự phù hợp giữa các nhân tố ngữ cảnh và mức độ vận dụng thước đo góp phần nâng cao HQHĐKD. Về thực tiễn, nghiên cứu khuyến nghị ban quản trị cần nhận diện các nhân tố bất định (cả bên trong và bên ngoài) để xây dựng, thiết kế hệ thống đo lường HQHĐKD phù hợp với doanh nghiệp, từ đó giúp nâng cao HQHĐKD. Mặc dù có những hạn chế như dữ liệu cắt ngang và phản ánh nhận thức chủ quan của đáp viên, nghiên cứu mở ra hướng cho các nghiên cứu tương lai với dữ liệu chuỗi thời gian, khảo sát đa ngành nghề và kiểm định trên các công ty niêm yết để đo lường khách quan hơn.