SINH KẾ BỀN VỮNG TRONG NUÔI TRỒNG THỦY SẢN CÁC TỈNH VEN BIỂN ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG THÍCH ỨNG XÂM NHẬP MẶN
Kinh tế học
Luận án "Sinh kế bền vững trong nuôi trồng thủy sản các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Hồng thích ứng xâm nhập mặn" của Phan Khánh Dương được thực hiện trong bối cảnh biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn (XNM) đang tác động sâu sắc đến đời sống kinh tế, xã hội, đặc biệt là hoạt động nuôi trồng thủy sản (NTTS) tại các tỉnh ven biển Đồng bằng sông Hồng (ĐBSH). Mục tiêu chính của nghiên cứu là phân tích thực trạng sinh kế bền vững trong NTTS thích ứng với XNM tại khu vực này, từ đó xác lập luận cứ khoa học và thực tiễn để đề xuất các giải pháp tổng thể và ưu tiên nhằm phát triển sinh kế bền vững.
Nghiên cứu đã vận dụng kết hợp lý thuyết sinh kế bền vững (của Chambers & Conway, DFID), thuyết động cơ bảo vệ và mô hình phân tích định lượng. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm thu thập số liệu sơ cấp (điều tra, khảo sát thực địa, tham vấn chuyên gia) và thứ cấp, phân tích SWOT, mô hình hóa phương trình cấu trúc SEM và phương pháp phân tích thứ bậc AHP. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 4 tỉnh/thành phố ven biển ĐBSH (Hải Phòng, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình) trong giai đoạn 2010-2021, với định hướng giải pháp đến năm 2030 và tầm nhìn 2045.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, sinh kế NTTS tại các tỉnh ven biển ĐBSH có những thuận lợi về điều kiện tự nhiên nhưng còn đối mặt với điểm yếu về chất lượng nguồn lao động và việc áp dụng khoa học kỹ thuật. XNM đã và đang tác động nghiêm trọng đến tài sản sinh kế (như diện tích đất, nước, trang thiết bị), chiến lược sinh kế (gia tăng chi phí sản xuất) và kết quả sinh kế của người dân NTTS. Mặc dù các hộ gia đình đã có nhận thức và ý định thích ứng, song các hoạt động thích ứng hiện tại còn mang tính đối phó, chưa thực sự bền vững về kinh tế và môi trường.
Luận án đã đề xuất hệ thống giải pháp tổng thể và phân cấp ưu tiên. Các giải pháp ưu tiên hàng đầu bao gồm: thu hút và phân bổ hiệu quả nguồn vốn tài chính để phát triển NTTS, nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng NTTS, và ứng dụng khoa học – công nghệ trong quản lý và hoạt động NTTS. Những giải pháp này nhằm nâng cao chất lượng tài sản sinh kế, tạo cơ hội cho các hộ NTTS lựa chọn chiến lược phù hợp và đạt được kết quả sinh kế tốt hơn, góp phần phát triển bền vững NTTS trong bối cảnh XNM.
Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan tới đề tài. Đánh giá tổng quan, tìm ra khoảng trống để nghiên cứu.
Xác định hệ thống lý thuyết, lý luận phục vụ cho việc nghiên cứu của luận án. Xây dựng khung lý thuyết, khung thiết kế nghiên cứu tổng thể và các bước thực hiện luận án.
Nghiên cứu, làm rõ thực trạng sinh kế nuôi trồng thủy sản; thực trạng xâm nhập mặn; nêu ra các điểm mạnh, điểm yếu và phân tích, đánh giá nhận thức, định hướng phát triển sinh kế của các hộ gia đinh nuôi trồng thủy sản vùng ven biển các tỉnh ven biển đồng bằng sông Hồng trong bối cảnh xâm nhập mặn.
Xác định các căn cứ đề xuất giải pháp. Xác định hệ thống các giải pháp, đánh giá mức độ quan trọng của các giải pháp bằng phương pháp AHP và đề xuất các giải pháp ưu tiên, các giải pháp khả thi.