PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO SV NGÀNH KĨ THUẬT TRONG DẠY HỌC PHẦN NHIỆT HỌC VẬT LÍ ĐẠI CƯƠNG
LÍ LUẬN VÀ PPDH BỘ MÔN VẬT LÍ
Luận án "Phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề cho sinh viên ngành kĩ thuật trong dạy học phần Nhiệt học Vật lí đại cương" do Trần Ngọc Dũng thực hiện nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học theo định hướng phát triển năng lực (NL) tại Trường Sỹ quan Kỹ thuật Quân sự. Đề tài nhấn mạnh vai trò của Vật lí đại cương như một môn học nền tảng, trang bị cho sinh viên khả năng đề xuất, triển khai giải pháp kỹ thuật và phân tích, giải quyết vấn đề thực tiễn thông qua kiến thức cơ bản về Toán học và Vật lí.
Nghiên cứu đã thực hiện các nhiệm vụ chính như nghiên cứu lí luận dạy học đại học liên quan đến NL phát hiện và GQVĐ, phân tích chương trình và giáo trình Vật lí đại cương tại các trường quân đội, và khảo sát thực trạng dạy học hiện tại. Từ đó, luận án đã làm sáng tỏ cơ sở khoa học, đề xuất cấu trúc gồm 4 thành tố, cùng với các tiêu chí và thang đo (4 mức độ) để đánh giá NL phát hiện và GQVĐ của sinh viên trong học tập Vật lí đại cương.
Trên cơ sở điều tra thực trạng, tác giả đã đề xuất 04 biện pháp sư phạm cụ thể: bồi dưỡng NL tư duy cho sinh viên, dạy sinh viên cách học và tự học theo hướng phát hiện và GQVĐ, áp dụng chiến lược dạy học GQVĐ ở ba mức độ (trình bày nêu vấn đề, tìm tòi từng phần, nghiên cứu trong học tập), và chú trọng đánh giá NL phát hiện và GQVĐ. Luận án cũng thiết kế các tiến trình dạy học phần Nhiệt học, xây dựng 10 tình huống và 25 bài tập vấn đề, cùng các phương tiện dạy học (thí nghiệm, mô phỏng, video clip) nhằm hỗ trợ hiệu quả quá trình này.
Kết quả từ hai vòng thực nghiệm sư phạm đã khẳng định giả thuyết khoa học của đề tài là đúng đắn và khả thi. Các biện pháp sư phạm và tiến trình dạy học được triển khai đồng bộ đã góp phần tích cực vào việc phát triển NL phát hiện và GQVĐ cho sinh viên ngành kỹ thuật, nâng cao chất lượng học tập môn Vật lí đại cương và hình thành nhân cách cho người học. Luận án khuyến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học quan tâm bồi dưỡng NL sư phạm cho giảng viên và thúc đẩy nghiên cứu khoa học.