Luận án – Phát triển năng lực giao tiếp toán học của học sinh bằng hình thức tranh luận khoa học trong dạy học Giải tích ở Trung học phổ thông

Tên luận án:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP TOÁN HỌC CỦA HỌC SINH BẰNG HÌNH THỨC TRANH LUẬN KHOA HỌC TRONG DẠY HỌC GIẢI TÍCH Ở TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.

Ngành:

Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án này tập trung vào việc phát triển năng lực giao tiếp toán học (NLGTTH) cho học sinh trung học phổ thông thông qua hình thức tranh luận khoa học (TLKH) trong dạy học Giải tích. Đề tài được đặt ra dựa trên sự cần thiết phát triển NLGTTH, một trong những thành phần cốt lõi của năng lực toán học theo Chương trình giáo dục phổ thông môn Toán (2018) của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cũng như phù hợp với xu hướng giáo dục quốc tế (NCTM, 2000).

Nghiên cứu chỉ ra rằng TLKH có nhiều tiềm năng trong việc thúc đẩy NLGTTH, giúp học sinh tự tin giao tiếp, lắng nghe, chia sẻ, trình bày ý tưởng toán học, đồng thời phân tích, lập luận và giải thích các vấn đề toán học một cách rõ ràng. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu liên quan đến NLGTTH, TLKH và dạy học Giải tích, nhưng chưa có công trình nào tập trung phát triển NLGTTH của học sinh thông qua TLKH khi dạy học Giải tích ở trường phổ thông.

Mục tiêu của luận án là phát triển NLGTTH của học sinh trong một số tình huống dạy học Giải tích bằng hình thức TLKH. Để đạt được mục tiêu này, luận án đã làm sáng tỏ cơ sở lí luận của NLGTTH và TLKH, đề xuất một quy trình dạy học mới mang tên "Tranh luận - Tổng kết (TL-TK)", và xây dựng các thang mức đánh giá NLGTTH bằng ngôn ngữ viết và ngôn ngữ lời. Về mặt thực tiễn, luận án đã thiết kế một số tình huống dạy học Giải tích cụ thể (giới hạn, liên tục, đạo hàm, tích phân) bằng hình thức TLKH, góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn Toán theo định hướng phát triển năng lực.

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm cho thấy sự phát triển tích cực của NLGTTH ở học sinh, thể hiện qua khả năng đặt câu hỏi, phát biểu ý kiến, trình bày và bảo vệ lập luận, cũng như chấp nhận và đánh giá lập luận của bạn bè một cách hợp tác. Luận án khẳng định TLKH là một phương pháp dạy học hiệu quả, không chỉ phát triển NLGTTH mà còn thúc đẩy tư duy phản biện, khả năng thuyết trình và đối thoại của học sinh trong lớp học toán.

Mục lục chi tiết:

• Mở đầu
• Chương 1: Khung lí thuyết tham chiếu
  • 1.1. Năng lực, năng lực toán học và năng lực giao tiếp toán học
    • 1.1.1. Khái niệm năng lực
    • 1.1.2. Năng lực toán học
    • 1.1.3. Năng lực giao tiếp toán học
      • 1.1.3.1. Cơ sở tâm lí của giao tiếp toán học
      • 1.1.3.2. Giao tiếp toán học
  • 1.2. Tranh luận, tranh luận khoa học và tranh luận khoa học trong dạy học Toán
    • 1.2.1. Các khái niệm
    • 1.2.2. Một số cách tạo ra tình huống tranh luận khoa học
    • 1.2.3. Các quy tắc của tranh luận khoa học trong dạy học toán
    • 1.2.4. Vai trò của tranh luận đối với sự phát triển năng lực giao tiếp toán học
    • 1.2.5. Quy trình dạy học toán bằng hình thức tranh luận khoa học
  • 1.3. Những vấn đề liên quan đến giao tiếp toán học và tranh luận khoa học
    • 1.3.1. Ngôn ngữ tự nhiên và ngôn ngữ toán học
    • 1.3.2. Biểu diễn toán học
    • 1.3.3. Dạy học đặt và giải quyết vấn đề
    • 1.3.4. Bài toán kết thúc mở
    • 1.3.5. Giải thích, kiểm chứng, chứng minh và lập luận
    • 1.3.6. Tiêu chuẩn để thiết kế tình huống tranh luận khoa học
  • 1.4. Phân tích và đánh giá năng lực giao tiếp toán học trong dạy học giải tích
    • 1.4.1. Mô hình lập luận của Toulmin
    • 1.4.2. Đánh giá lập luận của học sinh
    • 1.4.3. Đánh giá năng lực giao tiếp toán học
  • 1.5. Kết luận chương 1
• Chương 2: Thiết kế nghiên cứu và thực nghiệm sư phạm
  • 2.1. Quy trình dạy học có pha tranh luận khoa học
  • 2.2. Thiết kế các tình huống dạy học bằng tranh luận khoa học
  • 2.3. Thực nghiệm
  • 2.4. Kết luận chương 2
• Chương 3: Kết quả nghiên cứu
  • 3.1. Nghiên cứu 1
  • 3.2. Nghiên cứu 2
  • 3.3. Nghiên cứu 3
  • 3.4. Nghiên cứu 4
  • 3.5. Nghiên cứu 5
  • 3.6. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
  • 1. Kết quả đạt được của luận án
  • 2. Hạn chế của đề tài
  • 3. Một số ý kiến đề xuất
  • 4. Hướng phát triển của đề tài