PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH LỚP 2
Lí luận và phương pháp dạy học tiểu học
Luận án "Phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh lớp 2" của Lê Thị Mai An, chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học tiểu học, tập trung giải quyết vấn đề nâng cao năng lực đọc hiểu cho học sinh tiểu học tại Việt Nam. Đề tài được lựa chọn dựa trên sự nhận định về vai trò quan trọng của đọc hiểu trong việc tiếp thu văn hóa, tri thức, cũng như xu thế giáo dục định hướng phát triển năng lực đang diễn ra trên thế giới và tại Việt Nam. Thực trạng cho thấy, mặc dù có nhiều nỗ lực, kết quả đọc hiểu của học sinh Việt Nam trong các kỳ đánh giá quốc tế (PASEC, PISA, SEA-PLM, EGRA) còn thấp, và việc dạy đọc hiểu ở tiểu học còn nhiều hạn chế, đặc biệt cho học sinh lớp 2.
Mục đích của luận án là xây dựng và kiểm định tính khả thi, cần thiết của các biện pháp dạy học đọc hiểu theo hướng phát triển năng lực cho học sinh lớp 2. Để đạt được mục tiêu này, nghiên cứu đã tổng quan các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến năng lực đọc hiểu, phân tích cơ sở khoa học, từ đó đề xuất hệ thống biện pháp dạy học và tiến hành thực nghiệm sư phạm. Đối tượng nghiên cứu là năng lực đọc hiểu văn bản văn học và các biện pháp phát triển năng lực đọc hiểu văn bản văn học cho học sinh lớp 2, tập trung vào các biện pháp tác động đến nội dung và phương pháp dạy học.
Các phương pháp nghiên cứu bao gồm: nhóm phương pháp lí luận (đọc sách, tài liệu, miêu tả, khái quát hóa), nhóm phương pháp thực tiễn (khảo sát, phỏng vấn, quan sát), nhóm phương pháp thực nghiệm sư phạm (quan sát, định lượng, dạy mẫu, trao đổi) và nhóm phương pháp bổ trợ (thống kê, phân tích, tổng hợp). Giả thuyết khoa học đặt ra là nếu cơ sở lí luận và hệ thống biện pháp phát triển năng lực đọc hiểu được nghiên cứu, xây dựng thành công và phù hợp thực tiễn, sẽ góp phần hình thành và phát triển năng lực đọc hiểu cho học sinh lớp 2, đáp ứng mục tiêu Chương trình giáo dục phổ thông mới.
Luận án dự kiến đóng góp về mặt lí luận bằng cách bổ sung các khái niệm, định hướng, nguyên tắc liên quan đến dạy học đọc hiểu; về mặt thực tiễn, đề xuất hệ thống biện pháp dạy học đọc hiểu đã được kiểm nghiệm ban đầu, góp phần nâng cao năng lực đọc hiểu cho học sinh lớp 2 và định hướng cho giáo viên. Kết quả thực nghiệm cho thấy, các biện pháp đề xuất đã tác động tích cực, giúp nâng cao đáng kể các kỹ năng đọc hiểu cấp cao như diễn đạt lại thông tin, suy luận phức tạp và tổng hợp thông tin, đặc biệt là kỹ năng diễn đạt lại ý bài đọc thành văn, ở nhóm học sinh thực nghiệm so với nhóm đối chứng. Học sinh thể hiện sự tự tin và thay đổi tích cực trong hành vi đọc. Từ đó, luận án đưa ra các đề xuất như khảo sát khả năng đọc hiểu đầu vào, tạo cơ hội rèn luyện kỹ năng tập trung vào từ ngữ và hình ảnh, hỗ trợ giáo viên tiếp cận phương pháp dạy học trực tiếp và lồng ghép hoạt động viết sau đọc vào tiết đọc, cũng như thay đổi cách thức kiểm tra bài cũ.