NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP XÁC ĐỊNH DÒNG CHẢY TỐI THIỂU – ÁP DỤNG CHO HỆ THỐNG SÔNG VỤ GIA – THU BỒN
KỸ THUẬT TÀI NGUYÊN NƯỚC
Luận án "Nghiên cứu xây dựng phương pháp xác định dòng chảy tối thiểu – Áp dụng cho hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn" của Nguyễn Thị Kim Dung, thuộc chuyên ngành Kỹ thuật Tài nguyên nước, tập trung giải quyết thách thức quản lý tài nguyên nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nhu cầu sử dụng nước ngày càng tăng. Nước là nguồn tài nguyên thiết yếu nhưng đang đối mặt với sự suy giảm dòng chảy mùa kiệt, hạ thấp mực nước ngầm và gia tăng xâm nhập mặn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và sản xuất. Mặc dù Chính phủ đã ban hành quy định về duy trì dòng chảy tối thiểu (DCTT) từ năm 2008, nhưng các phương pháp đánh giá hiện hành còn thiếu sự đồng nhất và chưa đề cập đầy đủ các yếu tố tác động toàn diện.
Đề tài có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao, hướng đến xây dựng luận cứ khoa học và phương pháp xác định DCTT cho dòng sông/đoạn sông, có xét đến tác động điều tiết của các công trình khai thác nước phía thượng nguồn, nhằm đảm bảo hài hòa nhu cầu sử dụng nước và quản lý tổng hợp tài nguyên nước theo hướng bền vững. Luận án đã áp dụng phương pháp tiếp cận tổng thể từ “dưới lên”, bao gồm ba thành phần chính: dòng chảy duy trì sông, dòng chảy sinh thái và dòng chảy khai thác sử dụng. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm kế thừa, khảo sát thực địa, mô hình toán thủy văn, thủy lực, chất lượng nước, phân tích thống kê và chuyên gia.
Khu vực nghiên cứu là hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn, một lưu vực lớn ở duyên hải miền Trung với diện tích 10.350 km², có nhiều công trình khai thác nước và thủy điện. Luận án đã xác định 4 điểm kiểm soát DCTT chính tại trạm thủy văn Thành Mỹ, Ái Nghĩa, Nông Sơn và Giao Thủy. Kết quả tính toán cho mùa kiệt (tháng I-VIII) đã xác định dòng chảy duy trì sông bằng phương pháp phân tích đường cong duy trì lưu lượng (FDCA), dòng chảy sinh thái bằng phương pháp chu vi ướt kết hợp mô hình MIKE Ecolab (cho thấy chỉ tiêu BOD5 vượt chuẩn), và dòng chảy khai thác sử dụng dựa trên nhu cầu tưới nông nghiệp, sinh hoạt, công nghiệp, thủy sản, thủy điện và đẩy mặn. Các giá trị DCTT đề xuất được đánh giá là phù hợp với điều kiện nguồn nước và khả năng điều tiết của hồ chứa.
Luận án đóng góp vào việc hoàn thiện cơ sở khoa học và phương pháp xác định DCTT trên cơ sở tiếp cận tổng hợp các yếu tố thủy văn, thủy lực và sinh thái, đồng thời áp dụng thành công phương pháp này cho hệ thống sông Vu Gia – Thu Bồn, cung cấp cơ sở cho quản lý tài nguyên nước hiệu quả và bền vững.