NGHIÊN CỨU VI BÀO TỬ TRÙNG (Microsporidia) NHIỄM TRONG CƠ CÁ TRA (Pangasianodon hypophthalmus)
Nuôi trồng thủy sản
Luận án tập trung nghiên cứu về vi bào tử trùng Microsporidia, một nhóm ký sinh trùng nội bào gây bệnh gạo trên cá tra, vốn là vấn đề nghiêm trọng do khó điều trị hiệu quả khi cá nhiễm bệnh nặng và thiếu các giải pháp đặc trị cho cá nuôi ao. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, thông tin và nghiên cứu chuyên sâu về bệnh gạo do Microsporidia trên cá tra còn rất hạn chế.
Mục tiêu của nghiên cứu là cung cấp thông tin khoa học về vi bào tử trùng gây bệnh gạo, làm cơ sở cho các giải pháp phòng trị bệnh nhằm hướng đến nghề nuôi cá tra bền vững. Luận án mang lại nhiều điểm mới, bao gồm lần đầu tiên xác định tác nhân gây bệnh gạo trên cá tra là vi bào tử trùng Kabatana sp., đồng thời ghi nhận các đặc điểm hình thái, phân loại và bệnh học của chúng trong quá trình lây nhiễm. Nghiên cứu cũng lần đầu tiên thử nghiệm cảm nhiễm Kabatana sp. với tế bào thận và sợi cơ cá tra, cũng như xác định tác dụng của thuốc và hóa chất lên vi bào tử trùng trong môi trường nuôi tế bào sơ khai.
Kết quả cho thấy cá tra nhiễm bệnh gạo có nhiều túi bào nang màu trắng đục (ở cá hương, cá giống) đến vàng kem, nâu hoặc đen (ở cá thịt), với kích thước và màu sắc thay đổi theo giai đoạn cá (0,5-10 mm). Vùng cơ bị nhiễm bào nang gạo mất cấu trúc và hoại tử, tế bào mô bị ly giải hoàn toàn, và xuất hiện bào nang tiên khởi trong các bó cơ. Bào nang được bao bọc bởi lớp màng mô liên kết dày. Vi bào tử trùng Microsporidia nhiễm trong cơ cá tra được xác định thuộc giống Kabatana sp., có hình dạng quả lê hoặc trứng, kích thước rất nhỏ, và phân tích PCR cho vạch sản phẩm khuếch đại 1.100 bp.
Tế bào thận và sợi cơ cá tra có khả năng sống sót trong môi trường L-15. Sau 2 giờ cảm nhiễm, bào tử xâm nhập vào tế bào thận và sợi cơ với tỉ lệ nhiễm lần lượt là 11,68% và 7,49%, đạt 100% sau 12 giờ. Các hóa chất như alcohol, formalin (40-70%), chlorine dioxide, hydrogen peroxide, chlorine và iodine (0,1-0,7%) có tác động ảnh hưởng đến Kabatana sp. với thời gian từ 1,05-39,50 phút. Đặc biệt, thuốc kháng ký sinh trùng albendazole và fumagillin ở nồng độ 5 µg/ml cho thấy khả năng ức chế hiệu quả Kabatana sp. nhiễm trong tế bào thận/cơ cá tra, mở ra tiềm năng ứng dụng trong điều trị bệnh gạo.
Luận án đề xuất tiếp tục nghiên cứu phân loại Kabatana sp. đến loài, đánh giá tác hại ở các mật độ cảm nhiễm khác nhau, thử nghiệm điều trị trong điều kiện ao nuôi, và hoàn thiện quy trình nuôi cấy tế bào để phục vụ nghiên cứu thuốc.
1.1 Giới thiệu
1.2 Mục tiêu của nghiên cứu
1.3 Điểm mới của luận án
2.1 Tổng quan bệnh ký sinh trùng trên cá tra
2.2 Tổng quan kết quả nghiên cứu vi bào tử trùng Microsporidia trên cá
2.2.1 Thế giới
2.2.2 Việt Nam
2.3 Đặc điểm sinh học của vi bào tử trùng Microsporidia
2.3.1 Phân loại
2.3.2 Hình thái
2.3.3 Vòng đời phát triển
2.3.4 Sự phân bố và các cơ quan cảm nhiễm
2.3.4.1 Phân bố
2.3.4.2 Các cơ quan cảm nhiễm với vi bào tử trùng Microsporidia
a. Cảm nhiễm trong ruột
c. Cảm nhiễm trong cơ
d. Cảm nhiễm trong mang
e Cảm nhiễm trong các cơ quan khác
2.3.5 Phương thức lan truyền vi bào tử Microsporidia vào mô vật chủ
2.4 Các phương pháp phát hiện vi bào tử trùng Microsporidia
2.4.1 Nhuộm mẫu
2.4.2 Mô học
2.4.3 PCR (Polymerase Chain Reaction)
2.5 Kỹ thuật nuôi cấy vi bào tử trùng Microsporidia
2.5.1 Những nguyên lý trong kỹ thuật nuôi cấy tế bào
2.5.2 Môi trường nuôi cấy
2.5.3 Các phương thức nuôi cấy
2.5.4 Các nghiên cứu phát triển kỹ thuật nuôi vi bào tử trùng
2.6 Một số nghiên cứu thử nghiệm điều trị vi bào tử trùng Microsporidia
2.6.1 Ảnh hưởng của hóa chất đến vi bào tử trùng Microsporidia
2.6.1.1 Nhóm ion dương
2.6.1.2 Nhóm halogen
2.6.1.3 Nhóm hợp chất oxy hóa
2.6.1.4 Nhóm hợp chất aldehyde
2.6.1.5 Nhóm hợp chất rượu
2.6.2 Các nghiên cứu ảnh hưởng của thuốc kháng ký sinh trùng đến vi bào tử Microsporidia
2.6.3 Các nghiên cứu ảnh hưởng của thảo dược đến vi bào tử trùng Microsporidia
3.1 Thời gian, địa điểm và đối tượng nghiên cứu
3.3.3 Thuốc và hóa chất thử nghiệm tác dụng với vi bào tử trùng
3.4 Phương pháp nghiên cứu
3.4.1 Phương pháp thu và bảo quản mẫu cá
3.4.2 Phương pháp phân tích mẫu
3.4.2.1 Soi tươi
3.4.2.2 Phương pháp phết kính và nhuộm tiêu bản
3.4.2.3 Phương pháp đo kích thước bào nang, bào tử
3.4.2.4 Phương pháp mô bệnh học
3.4.2.5 Phản ứng PCR
3.4.2.6 Giải trình tự gen và định danh vi bào tử trùng
3.4.3 Thí nghiệm nuôi cấy tế bào thận và sợi cơ cá tra
3.4.3.1 Nuôi tế bào thận cá
3.4.3.2 Nuôi cấy sợi cơ cá
3.4.4 Thí nghiệm gây cảm nhiễm vi bào tử trùng với tế bào thận và sợi cơ cá tra
3.4.4.1 Thu mẫu, xác định mật độ và tỉ lệ sống của vi bào tử trùng Microsporidia
3.4.4.2 Thí nghiệm gây cảm nhiễm
3.4.5 Thí nghiệm in vitro vi bào tử trùng với hóa chất và thuốc
3.4.6 Thí nghiệm khảo sát khả năng ức chế của thuốc lên vi bào tử trùng Microsporidia gây cảm nhiễm trong tế bào thận và sợi cơ cá tra
3.4.7 Xử lý số liệu
4.1 Đặc điểm bệnh học của vi bào tử trùng Microsporidia nhiễm trong cơ cá tra (Pangasianodon hypophthalmus)
4.1.1 Dấu hiệu bệnh lý của cá tra nhiễm vi bào tử trùng Microsporidia
4.1.1.1 Dấu hiệu bệnh lý bên ngoài
4.1.2.2 Dấu hiệu bệnh lý bên trong
4.1.3 Tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm vi bào tử trùng Microsporidia
4.1.4 Kết quả phân tích mô bệnh học mẫu cơ cá tra nhiễm vi bào tử trùng Microsporidia
4.1.5 Kết quả định danh vi bào tử trùng Microsporidia nhiễm trong cơ cá tra
4.1.5.1 Xác định đặc điểm hình thái
4.1.5.2 Kết quả định danh bằng PCR
4.1.5.3 Định danh vi bào tử trùng dựa vào kết quả giải trình tự gen
4.2 Nghiên cứu kỹ thuật nuôi cấy vi bào tử trùng Kabatana sp.
4.2.1 Mật độ và tỉ lệ sống của vi bào tử trùng trong bào nang gạo cá tra
4.2.2 Kết quả nuôi tế bào thận và cơ của cá
4.2.3 Kết quả cảm nhiễm vi bào tử trùng vào tế bào thận và cơ cá tra
4.3 Xác định ảnh hưởng của một số hóa chất và thuốc kháng ký sinh trùng lên vi bào tử trùng Kabatana sp.
4.3.1 Tác dụng của hóa chất đối với vi bào tử trùng Kabatana sp.
4.3.2 Tác dụng của thuốc kháng ký sinh trùng đối với vi bào tử trùng Kabatana sp.
4.3.2.1 Ảnh hưởng của thuốc với vi bào tử trùng Kabatana sp.
4.3.2.2 Xác định khả năng ức chế của thuốc lên vi bào tử trùng Kapatana sp. gây nhiễm trong tế bào thận/cơ cá tra
5.1 Kết luận
5.2 Đề xuất