NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC VÀ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA CÂY XÁO TAM PHÂN (PARAMIGNYA TRIMERA (OILV.) GUILL.) VÀ CÂY NHÓ ĐÔNG (MORINDA LONGISSIMA Y. Z. RUAN)
Hóa học các hợp chất thiên nhiên
Luận án tập trung nghiên cứu thành phần hóa học và tác dụng sinh học của hai loài cây thuốc bản địa Việt Nam là Xáo tam phân (Paramignya trimera) và Nhó đông (Morinda longissima), nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc ứng dụng chúng trong điều trị các bệnh về gan. Cây Xáo tam phân được biết đến với công dụng điều trị các bệnh về gan, đặc biệt là xơ gan, trong khi cây Nhó đông được đồng bào Thái sử dụng để chữa các bệnh về gan, viêm và phù nề. Mục tiêu chính là phân lập, xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất từ thân và rễ của hai loài cây, đồng thời nghiên cứu tác dụng bảo vệ gan và kháng virus viêm gan B (HBV) của các cao chiết và hợp chất tinh khiết.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, cao etanol và cao nước từ thân rễ Nhó đông có khả năng kháng HBV in vitro, làm giảm mức độ biểu hiện HBsAg trên tế bào HepG2.2.15. Đặc biệt, ba hợp chất anthraquinone là morindone (ML-8), damnacanthal (ML-1) và rubiadin (ML-5) từ Nhó đông thể hiện hoạt tính ức chế HBV mạnh mẽ. Đối với Xáo tam phân, cao nước và cao metanol từ rễ cho tác dụng bảo vệ gan trên mô hình chuột bị nhiễm độc paracetamol, với cao metanol có hiệu quả tương đương silymarin. Hợp chất ostruthin (PT-1) từ Xáo tam phân cũng cho thấy tác dụng bảo vệ gan toàn diện, tương đương silymarin, trong khi ninhvanin (PT-2) chỉ giảm chỉ số ALT và hạn chế một phần tổn thương gan.
Về thành phần hóa học, luận án đã phân lập và xác định cấu trúc của 10 hợp chất từ Xáo tam phân, trong đó có 6 hợp chất mới, bao gồm các coumarin, biscoumarin monoterpen glycoside (paratrimerin A và B là các glycoside biscoumarin liên kết monoterpen đầu tiên được phân lập từ tự nhiên), cromen, alcaloid, ancol và limonoid glucoside. Từ Nhó đông, 22 hợp chất đã được phân lập và xác định cấu trúc, bao gồm 12 anthraquinone, 2 naphthalene glycoside mới (morinlongoside A và B), 1 iridoid glycoside mới (morinlongoside C), geniposidic acid, 5 glycoside và 1 flavonoid. Những đóng góp mới của luận án bao gồm việc lần đầu tiên nghiên cứu có hệ thống về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của hai loài cây này trên thế giới, phát hiện các hợp chất mới và xác định các hoạt chất tiềm năng kháng HBV và bảo vệ gan.