Luận án Nghiên cứu thành phần hoá học hướng tác dụng ức chế acetylcholinesterase của loài Hippeastrum reticulatum (L’Hér.) Herb. ở Việt Nam

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HOÁ HỌC HƯỚNG TÁC DỤNG ỨC CHẾ ACETYLCHOLINESTERASE CỦA LOÀI HIPPEASTRUM RETICULATUM (L'HÉR.) HERB. Ở VIỆT NAM

Ngành:

Y/DƯỢC HỌC

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tiến sĩ này tập trung vào nghiên cứu thành phần hóa học và tác dụng sinh học của loài Lan huệ mạng (Hippeastrum reticulatum) ở Việt Nam, hướng đến tiềm năng điều trị bệnh Alzheimer. Bệnh Alzheimer, một hội chứng sa sút trí tuệ phổ biến, hiện chỉ có sáu loại thuốc được FDA chấp thuận. Họ Amaryllidaceae, nguồn cung cấp galantamin, được đánh giá là nguồn nguyên liệu tiềm năng, và H. reticulatum đã cho thấy tác dụng ức chế acetylcholinesterase (AChE) đáng kể (IC50 39,85 ± 0,94 µg/ml). Tuy nhiên, các nghiên cứu về loài này còn hạn chế.

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định thành phần hóa học của H. reticulatum theo định hướng hoạt tính ức chế AChE, xây dựng quy trình định lượng cho các hợp chất quan trọng, và đánh giá độc tính cấp cùng các tác dụng sinh học liên quan.

Các phương pháp được sử dụng bao gồm mô tả thực vật (hình thái, vi học), nghiên cứu thành phần hóa học (định tính các nhóm chất, chiết xuất, phân lập và xác định cấu trúc 13 hợp chất bằng HR-ESI-MS và NMR), xây dựng quy trình định lượng 2-methoxy pancracin bằng HPLC, và nghiên cứu hoạt tính sinh học (xác định độc tính cấp LD50, tác dụng ức chế AChE in vitro và ex vivo, cải thiện trí nhớ trên mô hình chuột gây suy giảm trí nhớ bằng scopolamin, và tác dụng chống lão suy trên mô hình chuột gây lão suy bằng D-galactose).

Kết quả nghiên cứu đã cung cấp mô tả chi tiết về đặc điểm thực vật và vi học của H. reticulatum, góp phần tiêu chuẩn hóa dược liệu. Về mặt hóa học, 13 hợp chất đã được phân lập từ thân hành, bao gồm 10 alcaloid, 1 acid amin và 2 flavonoid. Đáng chú ý, 12 hợp chất lần đầu tiên được phân lập từ loài này và 11 hợp chất lần đầu tiên từ chi Hippeastrum. Quy trình định lượng 2-methoxy pancracin bằng HPLC cũng được xây dựng và thẩm định thành công, với hàm lượng được công bố trong thân hành và cao toàn phần.

Về tác dụng sinh học, cao phân đoạn alcaloid của H. reticulatum có LD50 đường uống là 90,2 mg/kg. Cao toàn phần, cao phân đoạn ethyl acetat và cao phân đoạn alcaloid đều ức chế AChE in vitro. Năm trong số 13 chất phân lập cũng thể hiện hoạt tính ức chế AChE. Đặc biệt, cao phân đoạn alcaloid cho thấy tác dụng cải thiện trí nhớ không gian ngắn hạn, nhận thức và trí nhớ không gian dài hạn trên các mô hình chuột, đồng thời ức chế hoạt độ AChE ex vivo. Ngoài ra, nó còn có tác dụng chống lão suy bằng cách giảm nồng độ MDA và tăng nồng độ SOD, GSH-Px huyết tương.

Nghiên cứu này đặt nền móng khoa học cho việc phát triển dược liệu Hippeastrum reticulatum trong điều trị bệnh Alzheimer, đồng thời đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo để tối ưu hóa quy trình chiết xuất, tiêu chuẩn hóa cao phân đoạn alcaloid và khám phá các đích tác dụng khác.