NGHIÊN CỨU HIỆN TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ RỪNG CỘNG ĐỒNG BỀN VỮNG
Lâm nghiệp
Luận án "Nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp quản lý rừng cộng đồng bền vững" của Trần Trung Thành, dưới sự hướng dẫn của PGS. TS. Dương Viết Tình và TS. Hồ Đắc Thái Hoàng, được hoàn thành vào năm 2022 tại Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Huế. Nghiên cứu này tập trung vào quản lý rừng cộng đồng (QLRCĐ), một phương thức đã được chứng minh về hiệu quả và khả năng hài hòa quyền lợi trong quản lý rừng. Mục tiêu chính của luận án là đánh giá thực trạng công tác giao rừng và QLRCĐ tại tỉnh Quảng Bình, đồng thời phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả của công tác này.
Nội dung nghiên cứu bao gồm tổng quan cơ sở lý luận về QLRCĐ, vai trò của tri thức bản địa trong QLRCĐ, và thực trạng QLRCĐ tại Việt Nam, cùng với các nghiên cứu liên quan. Về phương pháp, luận án đã chọn địa điểm nghiên cứu dựa trên yếu tố vùng sinh thái và tài nguyên rừng, thiết lập các ô mẫu để điều tra, đo đếm và theo dõi chỉ tiêu sinh trưởng của các loài cây bản địa. Nghiên cứu cũng đánh giá thực trạng quản lý rừng, các yếu tố ảnh hưởng, kiến thức bản địa và hiện trạng tài nguyên rừng được giao cho cộng đồng, bao gồm các chỉ số đa dạng sinh học.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra quy mô diện tích và trữ lượng rừng giao cho cộng đồng tại các bản như Cổ Tràng, Phú Minh, Cà Ròong 2. Trữ lượng bình quân theo phẩm chất rừng giàu và trung bình có xu hướng giảm dần từ cấp tốt (A). Các chỉ số đa dạng sinh học của cây thân gỗ tương đối cao, đặc biệt tại Cổ Tràng và Phú Minh. Luận án cũng phân tích cấu trúc QLRCĐ, quyền hưởng lợi theo Luật Lâm nghiệp 2017, tầm quan trọng của các sản phẩm từ rừng đối với sinh kế hộ gia đình, và vai trò khuyến khích của dự án Phong Nha - Kẻ Bàng. Các yếu tố ảnh hưởng đến QLRCĐ như khoảng cách, khả năng tiếp cận rừng và nguồn tài nguyên gỗ, cùng vai trò của các bên liên quan (bên trong và bên ngoài) cũng được đánh giá.
Dựa trên các phân tích, luận án đề xuất các giải pháp quản lý rừng cộng đồng bền vững, bao gồm phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức. Các giải pháp tập trung vào củng cố tổ chức và bộ máy quản lý, nâng cao năng lực và nhận thức của cộng đồng, giáo dục đối tượng vi phạm, quy hoạch phân khu tài nguyên, nuôi dưỡng và phát triển rừng, cung cấp thông tin chi tiết về tài nguyên, và nâng cao ý thức về giá trị. Luận án cũng nhấn mạnh sự cần thiết của hỗ trợ về thể chế, kỹ thuật, phát huy nội lực, xây dựng mô hình sinh kế, quỹ bảo vệ rừng và sự phối hợp của các cơ quan chức năng. Đặc biệt, các cộng đồng có chỉ số đánh giá hiệu quả thấp (như Cà Ròong 2) cần được hỗ trợ tập trung để nâng cao hiệu quả QLRCĐ. Tỷ lệ hộ lựa chọn các loài cây bản địa để phục hồi rừng chiếm tỷ lệ lớn, với nhiều loài được đông đảo người dân ưu tiên.