NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM NÔNG SINH HỌC VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT NÂNG CAO NĂNG SUẤT, CHẤT LƯỢNG CAM SÀNH BỐ HẠ TRỒNG TẠI THÁI NGUYÊN
Khoa học cây trồng
Luận án tập trung nghiên cứu đặc điểm nông sinh học và các biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng cam sành Bố Hạ trồng tại Thái Nguyên. Giống cam sành Bố Hạ, có nguồn gốc từ thế kỷ 19, từng là giống cam chủ lực, song đã bị suy thoái nghiêm trọng sau năm 1980 do sâu bệnh (đặc biệt là bệnh greening) và kỹ thuật canh tác lạc hậu. Giai đoạn 2014-2016, nhóm nghiên cứu tại Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên đã điều tra, xác định và bảo tồn được một số cây cam sành Bố Hạ còn sót, cho thấy sự khác biệt về đặc điểm di truyền và sinh học so với cam sành Hàm Yên. Đề tài được thực hiện từ năm 2017 đến 2020 tại Trường Đại học Nông Lâm, Đại học Thái Nguyên, nhằm mục tiêu bảo tồn, khai thác, phát triển nguồn gen quý hiếm này tại khu vực trung du miền núi phía Bắc Việt Nam.
Các kết quả nghiên cứu cho thấy, cam sành Bố Hạ sinh trưởng tốt tại Thái Nguyên, có đặc điểm hình thái thân, cành, lá, hoa tương đồng với cam sành Hàm Yên nhưng quả có dạng hình cầu dẹt, đáy bằng và túi tinh dầu nổi rõ (khác với cam sành Hàm Yên có đáy lõm). Phân tích đa dạng di truyền bằng chỉ thị phân tử RAPD và ISSR xác định cam sành Bố Hạ có tính đa hình cao, thuộc phân nhóm tách riêng so với cam sành Hàm Yên và Hà Giang. Về sinh trưởng, cây cam sành Bố Hạ ra 4 đợt lộc chính trong năm (Xuân, Hè, Thu, Đông), trong đó lộc Xuân hình thành cành mang hoa và quả, lộc Thu là cành mẹ cho cành quả năm sau, quyết định năng suất. Cây nở hoa và chín sớm hơn cam sành Hàm Yên (đầu tháng 11). Nghiên cứu cũng chỉ ra mối tương quan chặt chẽ giữa tỷ lệ cành lộc Thu và năng suất quả năm sau (r=0,81), giải thích hiện tượng ra quả cách năm.
Về các biện pháp kỹ thuật, luận án đã đưa ra các kết luận quan trọng: Cả hai phương pháp cắt tỉa (theo Viện Nghiên cứu Rau quả và khai tâm) đều có tác dụng tăng năng suất và hạn chế ra quả cách năm, cần áp dụng linh hoạt tùy theo tình hình sai quả của cây. Kỹ thuật khoanh vỏ, đặc biệt vào ngày 15/11 hàng năm, giúp cây ra hoa sớm, nở rộ tập trung, chín sớm, tăng tỷ lệ đậu quả và năng suất. Sử dụng chế phẩm bón lá (cụ thể là chế phẩm 2 chứa Bo 2.500 mg/l và các nguyên tố vi lượng) phun sau hoa nở 10 ngày mang lại tỷ lệ đậu quả cao nhất và cải thiện chất lượng quả. Tổ hợp phân bón phù hợp cho cây 3-4 năm tuổi là 0,8 kg supe lân + 20 kg phân chuồng, kết hợp 0,4-0,6 kg KCl/cây và 0,5 kg Urê/cây. Đối với kỹ thuật nhân giống, gốc ghép bưởi Diễn 3 năm tuổi và thời vụ ghép vào mùa Thu là phù hợp nhất, cho tỷ lệ sống, nảy mầm cao, cây sinh trưởng tốt, chống chịu sâu bệnh hiệu quả.