Nghiên cứu đặc điểm hình thái một số cấu trúc não và nồng độ serotonin huyết tương, dịch não tủy ở bệnh nhân trầm cảm mức độ nặng
Tâm thần học
Luận án này tập trung vào nghiên cứu đặc điểm hình thái một số cấu trúc não và nồng độ serotonin huyết tương, dịch não tủy ở bệnh nhân trầm cảm mức độ nặng. Đề tài xuất phát từ tính cấp thiết của rối loạn trầm cảm, một trạng thái bệnh lý tâm thần nội sinh phổ biến, gây mất khả năng lao động đáng kể theo Tổ chức Y tế Thế giới, được dự báo là nguyên nhân hàng đầu vào năm 2030. Hiện có nhiều giả thiết về cơ chế bệnh sinh, trong đó nổi bật là sự thay đổi hình thái một số cấu trúc não và sự thiếu hụt chất dẫn truyền thần kinh serotonin. Tại Việt Nam, nghiên cứu về hình thái cấu trúc não và nồng độ serotonin trong dịch não tủy của bệnh nhân trầm cảm còn hạn chế.
Mục tiêu nghiên cứu bao gồm mô tả đặc điểm lâm sàng, phân tích hình thái cấu trúc não và nồng độ serotonin (huyết tương, dịch não tủy), khảo sát mối liên quan giữa các yếu tố này với lâm sàng, đồng thời xác định sự thay đổi thể tích một số cấu trúc não như nội sọ, não thất bên, não thất ba, thùy trán, hải mã và nhân đuôi ở bệnh nhân trầm cảm nặng.
Kết quả nghiên cứu trên bệnh nhân trầm cảm nặng cho thấy những đặc điểm đáng chú ý. Về hình thái não, thể tích nội sọ, thùy trán, hải mã và nhân đuôi ở nhóm bệnh nhân trầm cảm nặng đều thấp hơn đáng kể so với nhóm chứng (p < 0,05 đến p < 0,001). Ngược lại, thể tích não thất bên và não thất ba ở nhóm bệnh nhân trầm cảm lại lớn hơn nhóm chứng (p < 0,05).
Về nồng độ serotonin, nghiên cứu chỉ ra rằng nồng độ serotonin trong huyết tương (HT) và dịch não tủy (DNT) ở nhóm bệnh nhân rối loạn trầm cảm nặng thấp hơn rất nhiều so với nhóm chứng (p < 0,05 và p < 0,001). Đặc biệt, tỷ lệ giảm serotonin DNT ≤ 1,6 ng/ml ở nhóm bệnh nhân trầm cảm nặng cao gấp gần 20 lần so với nhóm chứng (OR = 19,73; p < 0,001). Kết quả này cũng được quan sát ở cả bệnh nhân nam và nữ, với nồng độ serotonin DNT thấp hơn đáng kể ở nhóm bệnh nhân nam và nồng độ serotonin HT, DNT thấp hơn đáng kể ở nhóm bệnh nhân nữ so với nhóm chứng.
Mối liên quan giữa serotonin và lâm sàng cho thấy tỷ lệ giảm nồng độ serotonin HT ở nhóm không có cảm xúc không ổn định cao hơn nhóm có cảm xúc không ổn định. Tương tự, tỷ lệ giảm nồng độ serotonin HT ở nhóm không hoang tưởng tự buộc tội cao hơn nhóm có hoang tưởng tự buộc tội. Đáng chú ý, tỷ lệ bệnh nhân có hành vi tự sát tăng đáng kể ở những người có nồng độ serotonin DNT thấp (≤ 1,6 ng/ml), với OR = 15,75 (p < 0,01). Nghiên cứu cung cấp bằng chứng cụ thể về sự thay đổi hình thái não và nồng độ serotonin ở bệnh nhân trầm cảm nặng, đồng thời chỉ ra mối liên hệ giữa những thay đổi sinh học này với các triệu chứng lâm sàng và hành vi tự sát.