NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN NHẬN DẠNG LŨ LỚN TRÊN LƯU VỰC SÔNG HỒNG GÓP PHẦN NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐIỀU HÀNH HỆ THỐNG LIÊN HỒ CHỨA
Thủy văn học
Luận án "Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn nhận dạng lũ lớn trên lưu vực sông Hồng góp phần nâng cao hiệu quả điều hành hệ thống liên hồ chứa" của Trịnh Thu Phương, thuộc ngành Thủy văn học, tập trung giải quyết vấn đề bất cập trong quy trình vận hành liên hồ chứa hiện tại trên lưu vực sông Hồng. Các hồ chứa lớn như Sơn La, Hòa Bình, Tuyên Quang và Thác Bà được quy định dung tích phòng lũ, nhưng Lai Châu và Bản Chát thì không, dẫn đến lãng phí dung tích trữ và khó khăn trong quyết định tích nước. Mục tiêu chính là xây dựng cơ sở khoa học và thực tiễn để nhận dạng lũ lớn theo các thời kỳ (mùa, tháng, 5 ngày), từ đó đề xuất điều chỉnh phân bổ dung tích phòng lũ, nâng cao hiệu quả điều hành hệ thống hồ chứa, đảm bảo kiểm soát lũ, an toàn công trình, cắt lũ hạ du và tối ưu hóa phát điện, sử dụng nước.
Phạm vi nghiên cứu bao gồm hệ thống sông Hồng trên lãnh thổ Việt Nam (86.660 km²) trong thời kỳ mùa lũ, tập trung vào các trận lũ lớn tại các hồ chứa thủy điện và trạm thủy văn chính, cũng như mối quan hệ giữa các nhân tố khí tượng, khí hậu, dòng chảy với khả năng hình thành lũ. Luận án sử dụng phương pháp phân tích tương quan để đánh giá mối liên hệ giữa các hình thế thời tiết (bão, áp thấp nhiệt đới, ENSO) với lũ, và phương pháp mô hình hóa (hồi quy đa biến, mạng thần kinh nhân tạo - ANN) để nhận dạng dòng chảy lũ.
Các đóng góp mới bao gồm việc xây dựng đường trữ nước trên các nhánh sông lớn làm cơ sở nhận dạng lũ, đề xuất cơ sở và công nghệ nhận dạng lũ lớn phục vụ vận hành hệ thống hồ chứa, và đề xuất hướng điều chỉnh phân bổ dung tích phòng lũ của các hồ trên sông Đà để cải thiện quy trình vận hành liên hồ chứa. Kết quả nghiên cứu làm sáng tỏ luận cứ khoa học về nhận dạng lũ lớn theo các thời kỳ và đề xuất phân bổ lại dung tích phòng lũ để nâng cao hiệu quả sử dụng nước và phòng chống lũ.
Kết luận cho thấy khả năng nhận dạng lũ lớn trước 5 ngày đạt độ tin cậy 50-75% với sai số cho phép 20% bằng mô hình ANN. Đối với thời hạn tháng và mùa, độ chính xác đạt 50-70% tùy vị trí và đặc trưng dòng chảy. Luận án đề xuất phân bổ dung tích phòng lũ phối hợp giữa hồ Lai Châu, Sơn La và Bản Chát trong thời kỳ lũ chính vụ, với tổng dung tích phòng lũ trên hệ thống sông Đà là 7 tỉ m³, cho phép hồ Sơn La duy trì mực nước cao hơn quy định để tối ưu phát điện, đồng thời Bản Chát và Lai Châu linh hoạt hạ mực nước để cắt lũ.