NGHIÊN CỨU BÀO CHẾ VÀ ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG TĂNG CƯỜNG MIỄN DỊCH CỦA CAO KHÔ LÁ ĐU ĐỦ RỪNG (Trevesia palmata (Roxb. ex Lindl.) Vis., họ Nhân sâm Araliaceae)
Công nghệ dược phẩm và Bào chế thuốc
Luận án tiến sĩ Dược học này tập trung vào nghiên cứu bào chế và đánh giá tác dụng tăng cường miễn dịch của cao khô lá Đu đủ rừng (Trevesia palmata (Roxb. ex Lindl.) Vis., họ Nhân sâm Araliaceae), một loài thực vật được ghi nhận có nguồn nguyên liệu dồi dào và tiềm năng dược liệu. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ thực trạng các bệnh suy giảm miễn dịch ngày càng gia tăng, trong khi các thuốc điều trị hiện có thường có giá thành cao hoặc tác dụng phụ không mong muốn. Luận án đã xác định saponin là nhóm chất chính trong lá Đu đủ rừng, phân lập và xác định cấu trúc hóa học của 6 hợp chất saponin triterpenoid, bao gồm 2 chất mới, góp phần bổ sung dữ liệu hóa học cho loài này.
Nghiên cứu đã xây dựng thành công quy trình chiết xuất cao lá Đu đủ rừng quy mô 2 kg dược liệu/mẻ bằng phương pháp chiết siêu âm sử dụng dung môi EtOH 50% ở 70°C trong 2 lần, mỗi lần 90 phút, sau đó cô đặc và loại tạp. Tiếp theo, quy trình bào chế cao khô lá Đu đủ rừng bằng phương pháp phun sấy cũng được phát triển với các thông số tối ưu như tá dược Aerosil 30%, nhiệt độ đầu vào 130 ± 2°C và tốc độ cấp dịch 30 ml/phút. Các tiêu chuẩn cơ sở (TCCS) cho dược liệu lá Đu đủ rừng và sản phẩm cao khô đã được xây dựng và thẩm định, bao gồm các chỉ tiêu về tính chất, mất khối lượng do làm khô, tro toàn phần, giới hạn kim loại nặng, độ nhiễm khuẩn, định tính acid oleanolic và định lượng saponin toàn phần cũng như acid oleanolic.
Đánh giá độ ổn định sơ bộ cho thấy cao khô lá Đu đủ rừng ổn định trong 6 tháng ở điều kiện lão hóa cấp tốc và 12 tháng ở điều kiện dài hạn. Về tác dụng dược lý, cao khô lá Đu đủ rừng đã được chứng minh có khả năng tăng cường miễn dịch rõ rệt trên động vật thực nghiệm (chuột nhắt trắng gây suy giảm miễn dịch bằng cyclophosphamid) ở liều 400 mg/kg, thể hiện qua việc tăng số lượng bạch cầu ngoại vi, tế bào BCTT, tế bào BC lympho, nồng độ IgG, khả năng chế tiết IL-2 và phản ứng quá mẫn chậm. Ở liều 800 mg/kg, tác dụng TCMD không rõ ràng bằng. Về độc tính, cao khô lá Đu đủ rừng có LD50 đường uống là 10,54 g/kg, lớn gấp 26,35 lần liều dự kiến có tác dụng, và an toàn ở các liều 240 và 720 mg/kg/ngày trong nghiên cứu độc tính bán trường diễn 90 ngày trên chuột cống trắng.