NGHỆ THUẬT TRANG TRÍ ĐÌNH LÀNG LÂU THƯỢNG VÀ ĐÌNH LÀNG HÙNG LÔ (Thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ)
Lý luận và lịch sử Mỹ thuật
Luận án "Nghệ thuật trang trí đình làng Lâu Thượng và đình làng Hùng Lô (Thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ)" của Cao Thị Vân tập trung nghiên cứu đặc trưng và giá trị nghệ thuật trang trí của hai ngôi đình tiêu biểu này trong hệ thống đình làng Việt Nam. Đình Lâu Thượng (ĐLLT) và Hùng Lô (ĐLHL) được Nhà nước xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, mang giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật cao, thể hiện phong cách trang trí của cả thời Lê và Nguyễn.
Công trình này ra đời nhằm làm rõ tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và khái quát về hai đình, đồng thời khai thác các biểu hiện của nghệ thuật trang trí thông qua hình thức, đề tài và đồ án. Luận án cũng phân tích chuyên biệt các yếu tố tạo hình như bố cục, không gian, màu sắc, từ đó luận bàn về những đặc trưng và giá trị nghệ thuật trang trí của chúng. Phạm vi nghiên cứu về không gian là tại ĐLLT và ĐLHL ở TP. Việt Trì, Phú Thọ, tập trung vào chạm khắc, tượng, đắp nổi vôi vữa, hoành phi, câu đối, tranh vẽ trên ván gỗ và đồ thờ. Về thời gian, nghiên cứu giới hạn từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XXI.
Nghiên cứu đúc rút rằng nghệ thuật trang trí tại hai đình đa dạng với các hình thức như chạm khắc gỗ (đặc biệt chạm lộng ở ĐLLT, chạm nổi và nông ở ĐLHL), tượng (tượng thờ, tượng trang trí), phù điêu đắp nổi vôi vữa có gắn sứ, tranh vẽ trên ván gỗ (phổ biến ở ĐLHL) và các loại đồ thờ. Đề tài trang trí phong phú, phản ánh đời sống lao động, bao gồm linh thú, thiên nhiên và con người, với đồ án tứ linh là chủ đạo. Đáng chú ý là đồ án "Rồng nhân dạng" đặc biệt ở ĐLLT. Bố cục trang trí sử dụng các nguyên tắc đối xứng, phá thế, nhắc lại, xen kẽ, tạo nên tính chất riêng biệt. Không gian trang trí được phân thành không gian thực và không gian ảo, mang tính ước lệ. Màu sắc chủ yếu là màu tự nhiên của vật liệu và màu sơn phết (đỏ, vàng, xanh, trắng) được bổ sung từ khoảng thế kỷ XIX.
Luận án khẳng định ĐLLT và ĐLHL là những điển hình tiêu biểu, có giá trị lịch sử, văn hóa, thẩm mỹ và tạo hình rõ nét trong mỹ thuật dân gian Việt Nam, với những đặc trưng và giá trị nghệ thuật riêng biệt, chịu ảnh hưởng và tiếp biến từ văn hóa Trung Hoa và Ấn Độ.