Luận án Mức độ thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán tại các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Tên luận án:

MỨC ĐỘ THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC THẬN TRỌNG TRONG KẾ TOÁN TẠI CÁC DOANH NGHIỆP NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

Ngành:

Kế toán

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Mức độ thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán tại các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam" của Vũ Quang Trọng tập trung vào nguyên tắc thận trọng, một yếu tố then chốt ảnh hưởng đến chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính (BCTC). Nguyên tắc này đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin cảnh báo sớm về tổn thất, xử lý bất cân xứng thông tin và góp phần vào quản trị doanh nghiệp (DN) tốt hơn trong bối cảnh nhiều yếu tố không chắc chắn. Tuy nhiên, việc thực hiện quá mức có thể làm giảm chất lượng lợi nhuận và thông tin trên BCTC. Nhận thấy sự biến động của môi trường kinh doanh và mức độ nghiên cứu còn khiêm tốn tại Việt Nam, luận án đặt ra ba vấn đề nghiên cứu chính: đo lường và đánh giá mức độ thực hiện nguyên tắc thận trọng (MĐTT) tại các DN phi tài chính niêm yết (DNNY) trên thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam; xác định và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến MĐTT; và xem xét tác động của MĐTT đến tính bền của lợi nhuận.

Để đạt được các mục tiêu này, luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng, phân tích dữ liệu thứ cấp từ BCTC đã kiểm toán của các DNNY phi tài chính trên TTCK Việt Nam trong giai đoạn 2012-2022. Cụ thể, luận án đo lường MĐTT bằng hai mô hình của Givoly và Hayn (2000) và Ball và Shivakumar (2005), đồng thời so sánh MĐTT theo các nhóm ngành, sở giao dịch và với quốc tế. Các yếu tố ảnh hưởng đến MĐTT được kiểm định bao gồm đặc điểm sở hữu, lãnh đạo, hội đồng quản trị, sự thay đổi chế độ kế toán và đại dịch Covid-19, cùng các yếu tố kiểm soát. Cuối cùng, luận án phân tích ảnh hưởng của MĐTT đến tính bền của lợi nhuận.

Luận án đóng góp về mặt lý luận bằng cách hệ thống hóa cơ sở lý luận, các lý thuyết nền tảng và các mô hình đo lường MĐTT, đồng thời phát triển khung lý thuyết với 17 giả thuyết nghiên cứu. Về thực tiễn, nghiên cứu làm sáng tỏ MĐTT tại DNNY Việt Nam giai đoạn 2012-2022, giúp người sử dụng BCTC đánh giá được MĐTT và cung cấp bằng chứng thực nghiệm về các yếu tố tác động. Từ đó, luận án đưa ra các hàm ý chính sách và khuyến nghị cho các cơ quan quản lý nhà nước, DNNY, cơ sở đào tạo và hiệp hội nghề nghiệp về việc ban hành chính sách, thực hành kế toán, kiểm toán và sử dụng thông tin kế toán theo nguyên tắc thận trọng.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: Cơ sở lý luận của nghiên cứu
  • 1.1. Nguyên tắc thận trọng trong kế toán
    • 1.1.1. Khái niệm và bản chất của nguyên tắc thận trọng trong kế toán
      • 1.1.1.1. Khái niệm
        • a) Các khái niệm theo định nghĩa của các nhà nghiên cứu lý thuyết kế toán
        • b) Các khái niệm được phát biểu bởi các tổ chức lập quy quốc tế, quốc gia
      • 1.1.1.2. Bản chất của nguyên tắc thận trọng trong kế toán
    • 1.1.2. Vai trò và ý nghĩa của nguyên tắc thận trọng trong kế toán
    • 1.1.3. Các hình thức thực hiện nguyên tắc thận trọng
  • 1.2. Mức độ thực hiện nguyên tắc thận trọng và các mô hình đo lường mức độ thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán
    • 1.2.1. Mức độ thực hiện nguyên tắc thận trọng
    • 1.2.2. Các mô hình đo lường mức độ thực hiện
      • Mô hình đo lường theo tính bất cân xứng thông tin của Basu (1997)
      • Mô hình đo lường theo giá trị C_Score của Khan và Watts (2009)
      • Mô hình đo lường theo tính bất cân xứng của dòng tiền với các khoản dồn tích của Ball và Shivakumar (2005)
      • Mô hình đo lường theo giá trị lũy kế dồn tích không hoạt động âm của Givoly và Hayn (2000)
      • Mô hình đo lường theo giá trị dồn tích bình quân 3 năm của Ahmed và Duellman (2007)
      • Các mô hình đo lường khác
  • 1.3. Tính bền của lợi nhuận và sự tác động của mức độ thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán đến tính bền lợi nhuận
    • 1.3.1. Khái niệm và ý nghĩa
    • 1.3.2. Đo lường, đánh giá tính bền của lợi nhuận
    • 1.3.3. Tác động của mức độ thực hiện nguyên tắc thận trọng trong kế toán đến tính bền của lợi nhuận
• Chương 2: Tổng quan nghiên cứu và khoảng trống nghiên cứu
• Chương 3: Thiết kế nghiên cứu
• Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận
• Chương 5: Kết luận và một số khuyến nghị.