Kiểm toán gian lận trong kiểm toán BCTC của các CTPTCNY trên TTCK Việt Nam
Kiểm toán
Luận án này tập trung nghiên cứu về kiểm toán gian lận trong kiểm toán Báo cáo tài chính (BCTC) của các Công ty phi tài chính niêm yết (CTPTCNY) trên Thị trường Chứng khoán (TTCK) Việt Nam. Đề tài xuất phát từ thực trạng thị trường chứng khoán đòi hỏi tính minh bạch cao và sự phổ biến của gian lận tài chính gây tổn thất lớn, đồng thời KTV độc lập chỉ phát hiện được một phần nhỏ các vụ gian lận. Luận án nhấn mạnh thách thức đối với KTV và Doanh nghiệp kiểm toán (DNKT) trong việc phát hiện gian lận trọng yếu ảnh hưởng đến BCTC.
Nghiên cứu đã tổng quan các công trình trong và ngoài nước về hình thức gian lận phổ biến (khai khống lợi nhuận/tài sản), các yếu tố dẫn đến rủi ro có gian lận (YTRRGL) theo Lý thuyết Tam giác Gian lận (áp lực, cơ hội, thái độ), và đánh giá rủi ro cùng thiết kế thủ tục kiểm toán. Từ đó, luận án xác định các khoảng trống nghiên cứu hiện có, đặc biệt là thiếu khảo sát quy mô lớn về hình thức gian lận tại CTPTCNY ở Việt Nam và thiếu kiểm định thực nghiệm về mối quan hệ giữa YTRRGL và gian lận.
Mục tiêu chính của luận án là lồng ghép kiểm toán gian lận vào quy trình kiểm toán BCTC của CTPTCNY dựa trên đánh giá nhận diện rủi ro, nhằm nâng cao hiệu quả kiểm toán. Để đạt được mục tiêu này, luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính (phân tích các vụ gian lận điển hình, phỏng vấn sâu KTV) và định lượng (khảo sát KTV để kiểm định mô hình mối quan hệ giữa YTRRGL và gian lận).
Các đóng góp mới của luận án bao gồm việc hệ thống hóa cơ chế hình thành gian lận và xác định các chỉ báo cho KTV; kiểm chứng mối liên hệ giữa các YTRRGL với gian lận; xác định các hình thức gian lận phổ biến (khai khống lợi nhuận/tài sản) và các khoản mục BCTC thường bị ảnh hưởng (DTBH-CCDV, GVHB, HTK, KPT); chứng minh hiệu lực của thủ tục kiểm toán gian lận và tính khả thi của quy trình kiểm toán gian lận lồng ghép. Luận án cũng đề xuất các khuyến nghị cụ thể cho DNKT, KTV, cộng đồng đầu tư, CTPTCNY và các cơ quan quản lý nhà nước nhằm cải thiện công tác kiểm toán gian lận và tăng cường tính minh bạch trên TTCK Việt Nam.