HÁT TRỐNG QUÂN
Âm nhạc học (Mã số: 62 21 02 01)
Luận án "HÁT TRỐNG QUÂN" của PHẠM MINH HƯƠNG, chuyên ngành Âm nhạc học (Mã số: 62 21 02 01), được hoàn thành tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam vào năm 2018, là công trình nghiên cứu toàn diện và sâu sắc về Hát Trống quân – một sinh hoạt văn hóa truyền thống phổ biến ở miền Bắc Việt Nam. Nhận thức được diện mạo phong phú nhưng đang mai một của thể loại này, luận án đặt mục tiêu cung cấp một cái nhìn tổng quan, hệ thống, đồng thời phát hiện các đặc trưng âm nhạc chung và mang tính địa phương nhằm phân biệt Hát Trống quân với các thể loại dân ca khác và nhận diện các phong cách khu vực.
Nghiên cứu sử dụng đa dạng phương pháp như khai thác tư liệu thành văn, điền dã, khảo sát, phỏng vấn, phân tích, đối chiếu, so sánh, quy nạp, tổng hợp, hệ thống hóa, cùng với phương pháp liên ngành giữa âm nhạc học và văn hóa học. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các khía cạnh liên quan đến Hát Trống quân từ thời điểm, địa điểm, phương thức, hình thức diễn xướng, với trọng tâm là khía cạnh âm nhạc học, trên địa bàn các tỉnh thành như Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hưng Yên, Hà Tây cũ (nay thuộc Hà Nội), Hải Dương và một số địa phương có tư liệu âm thanh.
Luận án đóng góp đáng kể bằng việc lần đầu tiên đưa ra một cái nhìn bao quát về Hát Trống quân trên mọi khía cạnh, đặc biệt là âm nhạc, đồng thời đề xuất việc phân vùng/tiểu vùng Hát Trống quân từ góc độ âm nhạc học. Các phát hiện quan trọng bao gồm sự đa dạng về chức năng diễn xướng (giao duyên, vui chơi giải trí, thi tài, tín ngưỡng), đối tượng và không gian diễn xướng, cũng như các nhạc cụ đi kèm (đặc biệt là trống đất với cấu trúc đa dạng). Về âm nhạc, luận án phân tích chi tiết về thang âm (từ 3 đến 12 âm, âm vực từ quãng 5 đến quãng 11), tiết tấu (đồng độ, dị độ, đảo phách), cấu trúc – hình thức (trổ hát, đoạn đơn nhắc lại, rondo), mối quan hệ giữa âm nhạc và lời ca, và vai trò của trống đệm.
Nghiên cứu cũng làm rõ đặc trưng âm nhạc riêng của Hát Trống quân ở các vùng/tiểu vùng như Đất Tổ (với giai điệu hạn chế âm vực hẹp, thang ít âm, cấu trúc điệp cuối trổ, trống da chủ yếu) và Đồng bằng Bắc bộ (với giai điệu phát triển, phong phú hơn, tiết tấu đảo phách phổ biến, trống đất đặc trưng, phân chia thành tiểu vùng 1 và 2 với những đặc điểm riêng về giai điệu, tiết tấu, cấu trúc). Kết quả nghiên cứu được kỳ vọng sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích cho công tác bảo tồn, khôi phục Hát Trống quân và giảng dạy âm nhạc truyền thống Việt Nam, góp phần vào việc xây dựng hệ thống lý thuyết âm nhạc Việt Nam.