Cơ chế đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước trong các doanh nghiệp ở Việt Nam
Kinh tế chính trị (Mã số: 62 31 01 02)
Luận án "Cơ chế đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước trong các doanh nghiệp ở Việt Nam" là một nghiên cứu cấp thiết, xuất phát từ yêu cầu đổi mới hoạt động của doanh nghiệp nhà nước (DNNN) tại Việt Nam kể từ Đại hội VI của Đảng (1986). Đề tài nhấn mạnh sự cần thiết phải phân định rõ quyền quản lý hành chính kinh tế của Nhà nước và quản lý sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, cũng như tăng cường quản lý nhà nước và quản lý của chủ sở hữu (CSH) đối với DNNN. Mặc dù Nhà nước đã nỗ lực cải cách và sắp xếp lại DNNN, hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp này còn hạn chế, với nhiều bất cập trong cơ chế đại diện CSH vốn nhà nước, thể hiện qua việc xác định chủ thể, thẩm quyền, kiểm tra, giám sát.
Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về cơ chế đại diện CSH vốn nhà nước, phân tích thực trạng tại Việt Nam và đề xuất quan điểm, giải pháp hoàn thiện cơ chế này trong thời gian tới. Luận án nghiên cứu cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế, đánh giá thực trạng ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của cơ chế đại diện CSH vốn nhà nước tại các DNNN ở Việt Nam giai đoạn 2010-2016, đồng thời đề xuất giải pháp đến năm 2030.
Đối tượng nghiên cứu là tổng thể các yếu tố bao gồm mối quan hệ kinh tế, pháp lý giữa Nhà nước và các chủ thể được trao quyền đại diện CSH vốn nhà nước trong các DNNN, đặc biệt tập trung vào một số doanh nghiệp 100% vốn nhà nước.
Luận án đã góp phần làm rõ khái niệm, nội dung cơ chế đại diện CSH vốn nhà nước, phân tích các nhân tố tác động, đánh giá thực trạng từ năm 2010 đến 2016. Từ đó, đề xuất các quan điểm và giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện cơ chế đại diện CSH vốn nhà nước đến năm 2030, hướng tới mục tiêu quản lý vốn nhà nước hiệu quả, bảo toàn và không bị thất thoát.
Về thực trạng, luận án chỉ ra rằng DNNN có vai trò quan trọng trong nền kinh tế nhưng còn nhiều hạn chế về hiệu quả, năng lực cạnh tranh, nợ khó đòi và thất thoát vốn. Cơ chế đại diện CSH vốn nhà nước đã có những đổi mới tích cực về quản trị và minh bạch thông tin, nhưng vẫn tồn tại nhiều bất cập như phân tán đầu mối quản lý, chồng chéo trách nhiệm, thiếu chuyên nghiệp, cơ chế đãi ngộ và chế tài chưa phù hợp, và mô hình tổ chức chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Luận án đề xuất bốn nhóm giải pháp chính để hoàn thiện cơ chế đại diện CSH vốn nhà nước: i) giải pháp chung (tăng cường lãnh đạo của Đảng, thiết lập cơ quan đại diện chuyên trách, thực hiện quyền và trách nhiệm); ii) giải pháp về tổ chức bộ máy, con người (nâng cao năng lực quản trị, đổi mới cơ chế đãi ngộ, minh bạch thông tin); iii) giải pháp về kiểm tra, giám sát (làm rõ trách nhiệm, tăng cường kiểm tra, hoàn thiện chế tài); và iv) giải pháp về cổ phần hóa, tái cơ cấu DNNN.