BIẾN ĐỔI VĂN HÓA LÀNG Ở BẮC NINH HIỆN NAY (QUA TRƯỜNG HỢP LÀNG ĐẠI LÂM, XÃ TAM ĐA, HUYỆN YÊN PHONG VÀ LÀNG BẤT LỰ, XÃ HOÀN SƠN, HUYỆN TIÊN DU)
VĂN HÓA HỌC
Luận án nghiên cứu "Biến đổi văn hóa làng ở Bắc Ninh hiện nay" trong bối cảnh công nghiệp hóa và đô thị hóa đang diễn ra mạnh mẽ. Quá trình này đã tạo ra những chuyển biến sâu sắc trong đời sống kinh tế - xã hội và văn hóa của các làng quê, đặc biệt là tại hai trường hợp cụ thể: làng Đại Lâm (xã Tam Đa, huyện Yên Phong) và làng Bất Lự (xã Hoàn Sơn, huyện Tiên Du).
Mục đích của luận án là phân tích, làm rõ các xu hướng biến đổi văn hóa làng, nhận diện những tác động tích cực và tiêu cực, từ đó đề xuất các kiến nghị nhằm khuyến khích thành công, giảm thiểu hạn chế và góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa làng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1997 (thời điểm tái lập tỉnh Bắc Ninh) đến nay, với trọng tâm là các khía cạnh về không gian, cảnh quan, quan hệ gia đình, dòng họ, làng xã, di tích, tín ngưỡng, lễ hội, phong tục tập quán, lối sống, hoạt động tiếp cận thông tin và giải trí.
Luận án sử dụng kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính (điền dã dân tộc học qua quan sát, phỏng vấn, thảo luận nhóm) và định lượng (bảng hỏi), cùng với phân tích tài liệu, phương pháp so sánh và xin ý kiến chuyên gia.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa ở Bắc Ninh đã thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp - dịch vụ, nâng cao thu nhập và cải thiện hạ tầng. Điều này dẫn đến sự biến đổi rõ nét về văn hóa: không gian làng mang dáng dấp đô thị hiện đại, các mối quan hệ truyền thống (gia đình, dòng họ, làng xóm) có xu hướng giảm sút nhưng vẫn có nỗ lực "tái tạo" qua các hình thức kết nối cộng đồng mới. Các di tích, tín ngưỡng, lễ hội và phong tục được quan tâm phục dựng, đồng thời có sự điều chỉnh, bổ sung yếu tố đương đại. Lối sống trở nên độc lập, khép kín hơn, đề cao giá trị vật chất, cùng với sự đa dạng hóa hoạt động giải trí và tiếp cận thông tin theo xu hướng đô thị.
Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức như sinh kế bền vững, ô nhiễm môi trường, suy giảm gắn kết cộng đồng, mâu thuẫn xã hội, và nguy cơ gia tăng tệ nạn. Luận án nhấn mạnh sự thích ứng linh hoạt của người dân trong việc tìm kiếm sinh kế mới và bảo lưu giá trị truyền thống, đồng thời đề xuất các giải pháp cho chính quyền địa phương và cộng đồng nhằm phát triển văn hóa làng bền vững, đậm đà bản sắc.